148 IETS OVEE MATERIALISME EN MATEEIALISTEN , 



beschouwd , zonder de middelen aan te wijzen om daarin verbetering 

 te brengen. — Een enkel woord derhalve ook daarover nog. — ISTaar 

 mijne meening moeten die middelen volstrekt niet worden gezocht in 

 nieuwe wetten of reglementen , het allerminst in de examina. Er 

 zijn een tal van hoogst voortreffelijke eigenschappen , die onmisbaar zijn 

 voor eene volkomen harmonische ontwikkeling van den geest , waar- 

 over zich niet examineren laat. Bij een examen kan men alleen 

 oordeelen over hetgeen het geheugen opgenomen en het verstand begre- 

 pen heeft. Het examen is een onmisbaar wapentuig , maar waarmede 

 men met groote behoedzaamheid moet omgaan. Men hoeft dit in den 

 loop der laatste jaren te veel uit het oog verloren. Een examen en de 

 daaraan voorafgaande examenstudie deprimeren , en er bestaat behoefte 

 aan opwekking. Examina voor staatscommissiën vooral hebben uit 

 hunnen aard eene nivellerende kracht , waardoor men gevaar loopt alle 

 oorspronkelijkheid en genialiteit te onderdrukken en te verdooven. 

 Men verwachte derhalve van hen geen heil. 



Het zijn de leeraars , de onderwijzers , en zij alleen , die hier verbe- 

 tering kunnen aanbrengen. Het is niet de letter , maar- de geest , die 

 levendig maakt. Zijn zij bezield met de overtuiging, dat zij hun 

 onderwijs ook moeten dienstbaar maken tot opwekking van die edeler 

 hoedanigheden , waardoor zelfs de waarheid in glans wint en niet enkel 

 verlicht , maar ook verwarmt , dan zal dat onderwijs daarvan den stempel 

 dragen. Deelen zij echter die overtuiging niet , omdat welligt hun 

 eigen gemoed voor warmer indrukken onvatbaar is , dan zijn alle po- 

 gingen om hen daartoe op te wekken nutteloos. 



Ten besluite een paar voorbeelden , om mijne bedoeling op te helderen. 

 Er zijn tweeërlei methoden voor het onderwijs der klassieke talen. De 

 eerste is die, welke ik de school van van hetjsde zal noemen; zij zag 

 in het onderwijs dier talen het voorname middel om de oude bescha- 

 ving van Griekenland en Home, welke 'de grondslag der nieuwere is 

 geworden , weder voor den geest te doen herleven , en zij vond in 

 de oude schrijvers krachtige bondgenooten om het schoonheidsgevoel 

 te ontwikkelen en den smaak van het opkomend geslacht te veredelen. 

 Die school was vroeger de heerschende. Zij is allengs meer en meer 

 vervangen door eene andere. Voor deze is de taal niet middel , maar 

 doel. De grammatica is hoofdzaak geworden. De schrijvers hebben op- 

 gehouden modellen te zijn , die men moest trachten na te volgen ; hunne 



