IN VERBAND BIET OPVOEDING EN ONDERWIJS. 149 



geschriften zijn louter oefenplaatsen geworden voor het verstand , waar 

 men gelegenheid vindt de tanden der kritiek te scherpen en een 

 locus corruptus eene bonne fortune is, omdat men daarop conjecturen 

 kan maken. 



Heeft de beoefening der oude talen daarbij gewonnen ? Ik vrees het 

 tegendeel , en zeker althans is het , dat die methode aan den geest van 

 menigeen een bepaalde plooi heeft gegeven, die zich later niet meer 

 liet uitwisschen, en dat, terwijl één vermogen daardoor buitengewoon 

 ontwikkeld werd , andere vermogens , die evenzeer tot de harmonische 

 ontwikkeling van den geheelen mensch behooren, zijn ingesluimerd, 

 zoo niet geheel uitgedoofd. 



Een tweede voorbeeld ontleen ik aan onze hoogere burgerscholen. 

 Dat ik hoogelijk met dezen ben ingenomen , dat ik van haar mij voor 

 de toekomst veel heil voorspel , zal ik ter naauwernood behoeven te 

 zeggen. Toch mag ik niet ontveinzen , dat het mij voorkomt alsof ook 

 daar te veel de e^zijdige rigting heerscht van bovenmatige oefening van 

 het geheugen en van het verstand , en van het te sterk op den voorgrond 

 stellen van die kundigheden , welke later praktisch nut belooven. Ik 

 acht het overbodig daaromtrent in bijzonderheden te treden. Eeeds de 

 verdeeling der uren over de verschillende vakken van onderwijs toont 

 dit aan. Bijzonder in het oog vallend is echter de achteruitstelling der 

 natuurlijke historie. Ik zeg opzettelijk „natuurlijke historie," omdat 

 het onderwijs in zoölogie en botanie niet op de burgerscholen , maar aan 

 de akademie te huis behoort , iets dat wel eens vergeten wordt. Zij , die 

 aan de akademiën zoölogie en botanie geleerd hebben , zijn geroepen 

 om aan knapen natuurlijke historie te onderwijzen , d. i. op het onaf- 

 zienbaar groote veld van dier- en plantkunde datgene uit te kiezen, 

 wat voor eiken leeftijd het best geschikt is om hen eenen blik op de 

 bewerktuigde natuur te doen slaan. Meer dan zijne mede-onderwijzers 

 heeft het de leeraar in de natuurlijke historie in zijne magt om bij 

 zijn onderwijs de snaren van het gemoed te doen trillen , den smaak 

 te verfijnen , niet enkel kennis van , maar ook sympathie voor de 

 onderwerpen van zijn onderwijs te wekken. Maar daartoe behoort veel 

 tact , uitgebreide kennis en vooral liefde voor het vak , dat hij onderwijst. 

 Ook is een goed onderwijs in de wis- , natuur- en scheikundige vakken 

 oneindig gemakkelijker te geven dan dat in de natuur-historische vakken. 

 Wat zien wij nu aan onze hoogere burgerscholen ? Schraal daaraan toe- 



