EENE OMWENTELING OP SCHEIKUNDIG GEBIED. 167 



grootste zonen , zijn de werken van layotsiee, op last der regering onlangs 

 op nieuw in het licht gegeven. Hoezeer die uitgebreide verzameling van 

 geschriften over allerlei onderwerpen op het gebied van natuur- en 

 scheikunde veel bevat , dat voor ons slechts eene betrekkelijke waarde 

 heeft , als historisch gedenkstuk verdient ze met het volste regt voor 

 de nakomelingschap te worden bewaard. Het spreekt wel van zelf, 

 dat men , om hier een billijk oordeel te vellen , zich geheel moet ver- 

 plaatsen in den tijd van den auteur. Zijne opvatting der wetenschap , 

 zijne begrippen verschillen — en hoe kan het anders ? — in menig 

 opzigt van de onze. Voor hem was de chemie „la science, qui a pour 

 objet de décomposer les différents corps de la nature," maar sedert 

 heeft die wetenschap zich krachtig ontwikkeld , eene andere rigting 

 verkregen , andere vraagstukken zich voorgesteld en daardoor zulk een 

 geheel ander karakter aangenomen , dat we het schier betwijfelen mo- 

 gen , of ze nog wel langer den naam „scheikunde" kan blijven dragen. 

 Het standpunt van lavoisiee kon echter geen ander zijn ; het is met 

 juist en helder inzigt gekozen. Het begrip van „element", naar zijne 

 opvatting , was de eerste voorwaarde , het volstrekt vereischte voor een 

 wetenschappelijken vorm der scheikunde. 



Had reeds boyle , ontevreden met de metaphysische elementen van 

 AB,isT0TELES CU do Alchemisten, vóór meer dan eene eeuw, duidelijk 

 verklaard j'^dat men voor elementen alleen die stoffen mag houden , 

 die men substantieel uit andere kan afscheiden , zonder dat eenige 

 overeenkomst in eigenschappen tusschen de zamengestelde en zamenstel- 

 lende stoffen behoeft te worden aangenomen , voor lavoisiee was het 

 bewaard in zuurstof en waterstof, koolstof, zwavel en metalen zulke 

 elementen , als laatste producten van scheikundige ontleding , aan de 

 wereld te toonen. Er moest noodzakelijk worden gescheiden , eer ook 

 maar eenig begrip mogelijk was van de werking van die geheimzinnige 

 kracht , die de stof tot iets anders maakt dan ze was ; er moest worden 

 ontleed , eer er aan opbouwen kon worden gedacht. 



Maar we willen zoo niet voortgaan. 



Liever verplaatsen we ons op een meer algemeen bekend terrein. 

 Het is reeds aangewezen in de woorden van von liebig , waarmede ik 

 aanving. 



Die woorden roepen ons voor den geest het glanspunt van den arbeid , 

 die de scheikunde heeft hervormd : het onderzoek naar de zamen stelling 



