EENE OMWENTELINÖ OP SCHEIKUKDia GEBIED. lY5 



niet te worden onderzocht. "We hebben hier alleen te doen met de 

 theorie van stahl , voor zoo ver ze eene verklaring geeft van die groep 

 van verschijnselen , die we gewoon zijn met den algemeenen naam van 

 „verbranding" te bestempelen. Trachten we de hoofdzaak in korte woorden 

 zamen te vatten. Stahl gaat uit van de veronderstelling, dat in alle 

 brandbare ligchamen een eigenaardig beginsel , het phlogiston , aanwezig 

 is. Hij erkent, dat die meening enkel op eene hypothese berust, maar 

 voegt er , met zonderlinge naïeveteit , bij , zóó vast van het bestaan van 

 dat beginsel te zijn overtuigd , dat hij ieder bewijs schier overbodig 

 achtte. Dat brandbaar beginsel — want zoo zal het woord phlogiston 

 in onze taal moeten worden overgebragt — is naauw en innig met 

 het brandbare ligchaam verbonden en wordt eerst toegankelijk voor de 

 waarneming, wanneer het uit zijne verbinding vrij komt. Dit nu ge- 

 beurt bij de verbranding. Dan treedt het phlogiston met de gewone 

 eigenschappen van het vuur, onder verspreiding van licht en ontwik- 

 keling van warmte , uit zijne verbinding te voorschijn. Alle brandbare 

 ligchamen , bewerktuigd en onbewerktuigd , bevatten hetzelfde brandbare 

 beginsel , maar in ongelijke mate. Zeer brandbare voorwerpen : kool , 

 zwavel , phosphorus , vetten , zijn er buitengewoon rijk aan en staan er 

 gaarne aan andere stoffen van af. — "Wie herkent hier niet weder 

 AEiSTOTELES, in het costuum van 1718 , met krulpruik en degen? Geheel 

 overeenkomstig de oude natuurbeschouwing , die de eigenschappen der 

 ligchamen tot stoffelijke dingen maakte , die voor wijziging , vermeer- 

 dering en vermindering vatbaar zijn , min of meer als een kleed , 

 waarmede de eigenschaplooze stof al of niet kan zijn aangedaan, wordt 

 hier de brandbaarheid toegeschreven aan een zeker ding , dat phlogiston 

 heet. Het wezen der verbranding bestaat in het verlies van het brand- 

 bare beginsel. Ziedaar de hoofdsom der theorie. — En nu de toepassing. 

 Op de vraag : wat is een metaal ? antwoordt stahl : een zamengesteld 

 ligchaam , bestaande uit phlogiston en eene kalkachtige aarde , wèl van 

 de gewone kalk te onderscheiden , die bij de verschillende metalen in 

 aard verschilt. Wat gebeurt er bij de verkalking ? Het phlogiston 

 ontwijkt; de metaalkalk blijft terug. Hoe kan deze gereduceerd, weder 

 tot den metaalstaat worden teruggebragt ? Geef haar het phlogiston 

 terug. Gloei de metaalkalk met stoffen , die rijk zijn aan phlogiston ; 

 met kool of vet, en uw ijzerroest wordt weder ijzer; uw pompholyx 

 zink. Maar hoe kan er , bij de verkalking , eenig bestanddeel verloren 



