176 EENE OMWENTELIlfG OP SCHEIKUNDIG GEBIED. 



gaan , daar tocli de ervaring heeft geleerd , dat de metalen daarbij in 

 gewigt toenemen ? Stahl antwoordt met eene nieuwe hypothese : dat 

 het phlogiston een negatief gewigt bezit , dat het door eene andere 

 planeet wordt aangetrokken en door de aarde afgestooten , en dat dus 

 een ligchaam, door het verlies van het brandbaar beginsel, noodzakelijk 

 zwaarder worden moet. Het behoeft geene aanwijzing , dat deze ver- 

 klaring van de verkalking , van ons standpunt beschouwd , ten eene- 

 male onbevredigend is. Alles gaat hier om buiten de stof, waar het 

 in de eerste plaats op aankomt; aan den invloed van de lucht of een 

 van hare bestanddeelen wordt niet eens meer gedacht. Nog duidelijker 

 misschien zal het onvermogen der theorie blijken, wanneer we een ver- 

 brandingsverschijnsel, in engeren zin, bij haar licht beschouwen. Wan- 

 neer een ligchaam verbrandt , heet het bij stahl , ontwijkt het phlogiston 

 en blijven de andere bestanddeelen , die met het brandbare beginsel 

 verbonden waren , achter. Zoo blijkt zwavel , volgens hem , te bestaan 

 uit phlogiston en een zuur ; immers het eerste ontsnapt bij de verbran- 

 ding , het laatste blijft terug. Wie ziet niet in , dat hier , evenals 

 bij de verkalking , het voortbrengsel der verbranding voor een der oor- 

 spronkelijke bestanddeelen van het verbrande ligchaam gehouden wordt ? 

 Trouwens die voorstelling was eene getrouwe afspiegeling van de denk- 

 beelden van die dagen. Dat zwavel eene enkelvoudige stof zou zijn , 

 werd niet in de verte vermoed. Elk dogma , elk systeem , is het 

 product van zijn tijd en wordt eerst dan regt begrepen , wanneer men 

 het als zoodanig beschouwt. Het is zoo ; de geest , die onder den 

 invloed verkeert van het denkbeeld van het phlogiston , is onbekwaam 

 om de verschijnselen der verbranding te verklaren. De onmagt der 

 theorie is dan ook openbaar geworden. Maar moet daarom haar regt 

 van bestaan betwist, hare beteekenis voor de ontwikkeling der schei- 

 kunde geloochend worden ? Yoorzeker niet , tenzij men in de geschie- 

 denis der scheikunde , vóór LAVoisffER , niets anders zien wil , dan een 

 zamenraapsel van dwaasheden. Onze natuurbeschouwing is nu eenmaal 

 onvereenigbaar met die van onze voorvaderen , die door niets voorge- 

 licht , integendeel door allerlei dwaling belemmerd , toch baan wisten 

 te breken en ons zijn voorgegaan op den moeijelijken weg der waar- 

 neming , al schoten ze dan ook veelszins te kort in de duiding der 

 feiten, door hen veroverd. 



Twijfelend mogen we vragen : hoe kon de dwaling , die aan de theorie 



