EENE OMWENTELING OP SCHEIKUNDIG GEBIED. 177 



van het phlogiston ten gronde ligt , zóó worden uitgesponnen , zonder 

 zich zelve bewust te worden ; erkennen moeten we tevens , dat diezelfde 

 theorie een gansch nieuw licht heeft doen opgaan over het onderling 

 verband van een aantal bekende feiten ; dat ze als eene eerste poging 

 om eenheid en orde te brengen in schijnbaar op zich zelf staande ver- 

 schijnselen moet worden gewaardeerd ; dat ze den strijd heeft gewekt 

 en de botsing van meeningen uitgelokt , waaruit eindelijk de waarheid 

 is te voorschijn getreden ; want de phlogiston-theorie is opgegaan in 

 de oxygeen-theorie. 



In de maar al te vaak miskende periode van het phlogiston werd op 

 nieuw de aandacht van uitstekende mannen op den dampkring gerigt 

 en op dit te lang verwaarloosd veld van onderzoek menige waarheid 

 aan het licht gebragt. 



In 1757 ontdekte jozep black — toen hoogleeraar in de geneeskunde 

 te Glasgow — een bestanddeel der lucht , dat daarin wel is waar in 

 geringe hoeveelheid voorkomt, maar toch eene zeer gewigtige taak te 

 vervullen heeft in de huishouding der natuur , het gas , dat we thans 

 koolzuur noemen. Die stof was , hoe vreemd het moge klinken , nog 

 door niemand in den dampkring vermoed. Het lijdt echter geen twijfel, 

 dat ze reeds van overoude tijden af, zij het dan ook zeer oppervlakkig, 

 is bekend geweest. Trouwens 't kan niemand bevreemden , dat in de 

 dagen der oudheid , toen de zintuigelijke waarneming zoo bepaald op 

 den voorgrond stond , de kennis van wat onzigtbaar en ontastbaar is 

 niet dan hoogst gebrekkig mogt heetcn. Eerst nadat men bekend was 

 geworden met de eigenschappen en den toestand der tastbare stof , kon 

 eene scheikunde der onzigtbare dingen geboren worden. Toch werd het 

 bestaan van luchtvormige vloeistoffen , van de dampkringslucht onder- 

 scheiden , zeer zeker door de ouden althans vermoed. Eeeds plinius 

 weet te verhalen van doodelijke luchtsoorten , die op sommige plaatsen 

 uit den grond opstegen; van brandbare lucht, die hier en daar voor- 

 kwam , maar wat we van hem en nog latei'e schrijvers daaromtrent 

 vernemen , is al zeer onbepaald. In de middeleeuwen werd het bijge- 

 loof het graf van het naauwelijks begonnen onderzoek en vond men 

 goed de schadelijke luchten der ouden eenvoudig in demons en booze 

 geesten te metamorphoseren. 



Aan onzen landgenoot van helmont (1577 — 1644) komt de eer toe 

 het gas , dat we thans koolzuur noemen , het eerst als eene bijzondere 

 1869. 12 



