EENE OMWENTELING OP SCHEIKUNDIG GEBIED. 189 



dat het alweder de zuurstof is , die zich met het brandbare ligchaam 

 of zijne bestanddeelen tot nieuwe stoffen — de verbrandings-producten — 

 verbindt. — Maar we willen hier geene overbekende zaken herhalen. 

 Ons doel was niet zoozeer te onderzoeken , wat de lucht is en wat ze 

 doet , als wel na te gaan hoe men aan onze kennis van den dampkring 

 gekomen is , en wat de wetenschap , in dit opzigt , aan den grooten her- 

 vormer der scheikunde is verpligt. 



Nu eenmaal de beide hoofdbestanddeelen der lucht waren afgezonderd 

 en bestudeerd, volgde de eene ontdekking op de andere. 



De schoone lucht-analysen van scheele — • een Zweedsch scheikun- 

 dige — die ongeveer een jaar na peiestley , zonder van diens onder- 

 zoekingen kennis te dragen , mede de zuurstof had ontdekt , leidden 

 tot de naauwkeurige bepaling der hoeveelheden zuurstof en stikstof, 

 die in den dampkring voorkomen. De gewigtige beteekenis , als luclit- 

 bestanddeel , van het koolzuur, welks zamenstelling door lavoisier 

 "was aan het licht gebragt , werd door ingenhoüsz en sennebiee meer 

 volledig verklaard. Maar bovenal was het de studie van de zuurstof 

 zelve en hare verbindingen , die rijke vruchten droeg voor de weten- 

 schap — en zoo ook al bij lavoisier eene zekere eenzijdige voorliefde 

 voor zijn „element salubre" met te miskennen valt — zijne oxygeen- 

 theorie heeft de scheikunde voor goed een vasten grondslag verzekerd. 



We gevoelen nu wel , dat de groote waarheden op het gebied der 

 scheikunde veroverd niets minder dan eene omwenteling ten gevolge 

 moesten hebben. Immers nu was de leer , die , meer dan eene eeuw 

 lang , het natuuronderzoek had beheerscht , onherroepelijk gevonnisd : — 

 „la mort, sans phrase." — Dat doodvonnis door lavoisier geveld was 

 de coup (P état , die eene nieuwe orde van zaken in het leven riep. 

 Omstreeks het jaar 1785 trad hij op met eene theorie , die lijnregt 

 tegenover die van het phlogiston stond ; die de verschijnselen der ver- 

 branding niet — zooals stahl had gedaan — door eene denkbeeldige 

 stof, maar uit het zuurstof-gehalte van den dampkring verklaart; eene 

 theorie, die als de zuivere uitdrukking van aan de natuur zelve ont- 

 leende begrippen , hoe ook later gewijzigd en uitgebreid , niet heeft 

 opgehouden met de waarneming in overeenstemming te blijven; eene 

 theorie , die nog de hoeksteen is van de wetenschap , die de gedaante 

 der beschaafde wereld heeft vernieuwd. 



{Slot volgt). 



