226 OTER DEN INVLOED DIEN DE SCHIMMEL VEGETATIE OP DE 



wat hij niet begrijpt ; de natuur in haren geheelen omvang echter blijft 

 hem altijd onbegrijpelijk, want bij de oneindigheid van tijd en ruimte 

 valt wel aan een einde van het onderzoek niet te denken , maar wij 

 kunnen wel aannemen, dat het einde van het onderzoek tot het begin 

 van het begrijpen des geheels zal leiden. In de kindschheid des mensch- 

 doms werd de natuur door een onvermijdelijk anthropomorphismus als 

 iets levends beschouwd , waarmede men geloofde geestelijk te kunnen 

 verkeeren en het schijnt ons dan ook niet onbegrijpelijk toe , dat men 

 op dien lagen trap van ontwikkeling staande , het vijandige in de natuur 

 begon te vreezen. Wijze priesters maakten van dat verhevene booze 

 geesten en van deze weder een handelsartikel , door hunne tusschenkomst 

 in het bezweren , beschutten of vernietigen er van te verkoopen , 

 natuurlijk zonder dit ooit te kunnen , want hiertoe is slechts de weten- 

 schap in staat en dat nog wel in zeer beperkte mate , over slechts zeer 

 enkelen en maar tot zekeren graad. De mensch gelijkt hier geheel en 

 al aan de muis in de fabel , die bevreesd werd voor het brullen van 

 den stier, maar zich later door de veel kleinere , maar zachtjes naderbij 

 kruipende kat liet vangen en opvreten. 



Als de storm den trotschen eeuwenouden eik tot splinters wringt , 

 splijt en ter aarde werpt , als van de toppen der bergreuzen de lawine 

 naar beneden dondert , de hutten wegveegt en de kudden onder haar 

 ijzig dek begraaft , als eene aardbeving geheele streken en steden in 

 den gapenden afgrond doet verdwijnen , als de donder rolt en de bliksem 

 een vreedzaam dorp in vlammen doet opgaan , dan , dan bidt de mensch 

 tot die eeuwige onbegrijpelijke magt , die hooger staat dan alle natuur 

 en waarvan hij alleen bescherming en redding verwacht en verwachten 

 durft , en de woorden in het gebed : „God bewaar mij en de mijnen voor 

 brand," schijnen den denkenden en gevoel vollen mensch zeer natuurlijk 

 toe en niet zonder reden. 



En wie zoude daarentegen niet, ten minste nog in den tegenwoor- 

 digen tijd, lagchen , als hij iemand zeer -ernstig hoorde bidden : „Heere , 

 bewaar ons voor de schimmel," — toch zoude dit gebed duizendmaal noo- 

 diger zijn dan het eerste. 



De mensch op dien lagen trap van ontwikkeling staande — en dat 

 zal nog wel voor langen tijd de algemeene toestand zijn — gevoelt 

 slechts vrees voor het groote , sterk in het oog vallende , verschrikkelijk 

 uitziende , oorverdoovende of zijne zenuwen schokkende. Het kleine 



