HUISHOUDING VAN HET MENSCHELIJKE LIGCHAAM UITOEFENT. 227 



daarentegen , aan het ongewapend oog ontsnappende of slechts door de 

 gedachte of den geest waarneembare , het heel stil geluidlooze en lang- 

 zaam werkende ontsnapt aan zijne opmerkingsgave en daardoor aan zijn 

 weten en dus ook aan zijne vrees. Heeft hij het echter eerst leeren 

 kennen en ook begrijpen, wat toch met de waarnemingen in de natuur 

 op enkele uitzonderingen na altijd gepaard gaat , dan vreest hij het 

 ook niet meer, want men vreest slechts wat men als bestaande waar- 

 neemt en niet begrijpt. Yrees is niets anders dan het dwaze kind der 

 onwetenheid of van de nog veel ergere halfweterij. Iets waarvan men 

 niets weet , noch het bestaan er van kent , kan men niet vreezen , maar 

 evenmin ook dat , wat men door en door heeft onderzocht en in oorzaak 

 en werking begrijpt, daar men in dit laatste geval het door den geest 

 en diens onuitputtelijke hulpbronnen beheerscht , door tegenover die 

 bekende en begrepen magt eene andere te plaatsen of met sterkere den 

 kampstrijd op te nemen , gelijk wij de pantsering onzer schepen tegenover 

 het geschut stellen, tegenover te sterke beweging de wrijving enz. of 

 wij onderwerpen ons met bedaarde onverschrokken houding aan dat , 

 wat de mensch erkend heeft als bepaald boven hem en zijne krachten 

 te staan , gelijk daar zijn : de afhankelijkheid van tijd en ruimte , de 

 ontembare natuurwerkingen , of wel , van een ander standpunt beschouwd , 

 wij onderwerpen ons demoedig aan den wil der voorzienigheid. 



Yoorbeelden van zulke kleine onzigtbare , maar toch in hare uiting 

 en gevolgen ver om zich grijpende werkingen zijn onder anderen de 

 opslorpmgshracM , waardoor de oppervlakte van onze aarde aan de 

 atmospheer waarschijnlijk onmeetbaar veel meer water in den vorm van 

 onzigtbaren waterdamp onttrekt , dan in zigtbaren vorm als regen- 

 droppels of sneeuwvlokken er op nedervallen ; de ivisselwerlcing tusschen 

 bodem , plant , dier , mensch en atmospheer , die door de aanhoudende 

 ruiling van onzigtbare gassoorten het bestaan van levende organismen 

 op de aarde mogelijk maakt en onderhoudt; de uitwaseming der huid, 

 waarvan de gezonde mensch (natuurlijk bij sterke hitte , z waren arbeid 

 en andere buitengewone toestanden uitgezonderd) bijna hoegenaamd niets 

 waarneemt en die toch voor zijn leven zoo hoog noodig is ; want een 

 goed geverniste mensch zoude evenzeer na weinige uren tijds moeten 

 sterven, als eene gedeeltelijke verbranding of het roodvonk hem dooden , 

 omdat dan aan drievierde gedeelte der ligchaamsoppervlakte die werk- 

 zaamheid der huid niet meer plaats heeft. 



15* 



