258 EENB 01OVENTELIN& OP SCHEIKUNDIG GEBIED. 



zijn. En een ontdekker ? — neen, dat was hij ook niet. Geene enkele stof, 

 geene enkele verbinding is door hem aan de bekende toegevoegd , geene 

 enkele zoogenaamde natuurwet door hem aan het licht gebragt. Toch 

 vereeren we hem als den hervormer van onze wetenschap , of — zoo 

 we eerlijk willen zijn — als den man , die het werk der hervorming , 

 door zijne voorgangers begonnen , krachtig voortgezet en roemrijk heeft 

 voltooid. 



Elk hervormer , op welk gebied ook , heeft zijne voorloopers en weg- 

 bereiders. Zoo ook LAvoisiEE. De begrippen , door hem aan de schei- 

 kunde te grondslag gelegd , waren voor een groot deel niet zijn 

 bijzonder eigendom , maar ontleend aan anderen. Doch deze begrippen 

 waren door zijne voorgangers niet dan met aarzeling en onder zeker 

 voorbehoud , onvolledig en onduidelijk uitgesproken ; ze sloten daaren- 

 boven denkbeelden in , die in onverzoenlijken strijd waren met de van 

 ouds heerschende natuurbeschouwing , denkbeelden , waarmede men zich 

 allengs moest hebben vertrouwd gemaakt, aleer ze konden worden ver- 

 werkt en toegepast. 



"Wat LA.VOISIER als den hervormer bij uitnemendheid kenmerkt , is dit , 

 dat de door anderen gedeeltelijk erkende waarheden door hem tot een 

 geheel vereenigd en met het ontbrekende werden aangevuld ; dit , dat 

 de stralen van zuivere kennis in hem , als in een brandpunt , zich ver- 

 eenigden ; dit , dat uit den chaos van feiten en verschijnselen door zijn 

 genie een kosmos werd te voorschijn geroepen. 



En wat was de toetssteen , die hem met scherpen blik het ware leerde 

 onderscheiden van het valsche ? Wat het wapen , dat hem eene zoo 

 volkomene zege heeft doen behalen ? Het antwoord is kort , maar 

 veelbeteekenend : de ware methode van onderzoek. 



Er is in de natuurwetenschap en dus ook in de scheikunde , die er 

 een onderdeel van uitmaakt , maar één middel om tot kennis te geraken : 

 de waarneming. 



Dat woord wordt veel gebruikt en veel misbruikt. Het is in ieders 

 mond ; men spreekt het uit zonder aan zijne gewigtige beteekenis te 

 denken. Waarnemen is nog geheel iets anders dan zien , aanschouwen , 

 opmerken. Waarnemen is een nemen , een %ich toe'éigenen van waarheid. 

 Althans zóó behoort het te zijn. In het waarnemen , hier in de ware 

 beteekenis van het woord , bestaat de natuurkundige methode. 



Maar zal nu de waarneming werkelijk tot kennis , tot wetenschap , 



