E£NE OMWENTELING OP SCHEIKUNDIG GEBIED. 259 



tot waarheid leiden , dan moet ze aan zekere eischen voldoen ; eischen , 

 die niet zoo gemakkelijk met een paar woorden kunnen worden om- 

 schreven ; eischen , die alleen onder zeer bepaalde omstandigheden kun- 

 nen worden erkend en opgevolgd. 



Misschien zal een en ander voorbeeld, ontleend aan de geschiedenis 

 der natuurwetenschap, die eischen eenigszins nader in het licht stellen 

 en ons althans iets doen opmerken van het verschil in de beginselen , 

 waardoor het onderzoek der natuur vóór en na de hervorming der 

 scheikunde werd beheerscht, 



We zagen reeds , welk een hemelsbreed verschil er bestaat tusschen de 

 begrippen der ouden en de tegenwoordige omtrent de zamenstelling der 

 ligchamen. Het natuuronderzoek der ouden ging zeer zeker, evenals 

 het onze , uit van de gewaarwordingen , die de zintuigelijke waarneming 

 opwekt. Maar in de waarneming weerspiegelen zich de algemeene be- 

 grippen omtrent de natuur der stoffelijke wereld niet alleen , maar ook 

 de mate van kennis en ontwikkeling — de geheele geestelijke toestand 

 van den waarnemer. Zoo als de mensch is , zoo is ook zijn natuur- 

 onderzoek. 



In de voorstellingen van en naar aeistoteles , die twintig eeuwen 

 de wetenschap hebben beheerscht , treden de uiterlijke , de tastbare , 

 de physische eigenschappen der stof zeer bepaald op den voorgrond ; die 

 eigenschappen werden niet , als tegenwoordig , gedacht als onveran- 

 derlijke , van de stof niet te scheiden kenmerken , maar als dingen , 

 die van de stof zelve onderscheiden zijn ; door vermeerdering of verminde- 

 ring van die qualiteiten ontstaat het eene ligchaam uit het andere. Het 

 noodzakelijk gevolg van deze, zoo men wil, door en door aprioristische 

 natuurbeschouwing was , dat al wat de waarneming leerde geheel werd 

 geinterpretecrd naar de persoonlijke gevoelens , de subjectieve meening 

 van den waarnemer. Men verliet niet den engen kring van indrukken , 

 die door onmiddellijke gewaarwording ontstaan ; het kwam niet en het 

 kon niet komen tot eene objectieve beschouwing , tot een abstraheren 

 van al het persoonlijke en individuele. De verklaring van een natuur- 

 verschijnsel was niets anders dan de beschrijving van de eigenaardig- 

 heid , die het verschijnsel, naar de zienswijze van den beschouwer, 

 vertoonde. 



Zoo ontstond allengs eene reeks van allerlei meeningen en uit- 

 spraken omtrent de zamenstelling der ligchamen en de verschijnsels 



17* 



