OVER DE BEOEFENING DER NATUURKUNDIGE WETENSCHAITEN, 345 



wetten niets anders dan de onveranderlijke uitdrukking van Gods wil. 



„Wanneer wij de regelmatigheid beschouwen , die er in de geheele na- 

 tuur heerscht, dan leidt ons dit tot de overtuiging, dat de bestuurder 

 van het heelal niet willekeurig wil heerschen en dat Hij zich zelven 

 wetten heeft gesteld. Het wordt dan ons doel die wetten te leeren 

 kennen, en wij kunnen het daarin tot een hoogen graad van zekerheid 

 brengen. Als wij de bestendige opeenvolging van zekere verschijnselen 

 leeren kennen , komen wij tot steeds algemeener verschijnselen , en naar- 

 mate wij van oorzaken tot oorzaken opklimmen , verkrijgen wij steeds 

 meer inzigt in Gods wegen met betrekking tot deze aardsche schepping 

 en neemt ons gevoel van verwantschap met de hoogste rede toe. 



„De beschouwing van het meest gewone en tevens meest verwonder- 

 lijke verschijnsel , dat zich aan ons voordoet , van dat leven , hetwelk 

 overal als met kwistige hand in de wereld is verspreid , moet het ons 

 niet leiden tot de oneindige bron van alle leven ? Overal ziet men het 

 te niet gaan en herboren worden , en , hetzij het verdwijne of zich ver- 

 nieuwe , wij kunnen het niet anders verklaren dan door te zeggen : God 

 heeft het geivild ; altijd leidt het ons tot de eerste oorzaak terug. Zelfs 

 de instandhouding van het leven is even verwonderlijk als zijn begin en 

 zijn einde. Grondstoffen , die er als het ware op uit zijn ons te ver- 

 nietigen , die dampkring, die het menschelijk ligchaam in weinige uren 

 zou kunnen ontbinden , eerbiedigt hetzelve en onderhoudt het , zelfs 

 gedurende tachtig jaren. De onzigtbare ziel deelt hare onverderfelijk- 

 heid mede aan het vergankelijk ligchaam , hare eeuwige werkzaamheid 

 aan de naar rust neigende stof. En als men ziet , hoe het leven in 

 onderscheidene vormen de wereld vervult , als men waarneemt , dat al 

 wat geen leven is tot steun en onderhoud van het leven dient , hoe 

 zou men dan niet erkennen , dat een levend God de oorzaak is van al 

 wat leeft , hoe niet tot de overtuiging komen , dat het leven zelf in 

 zijn goddelijken oorsprong en milde verspreiding het begin en het 

 einde , de Alpha en de Omega is van het heelal. En die oneindige 

 opklimming , door welke het zwakke en bijna onmerkbare leven van 

 de plant zich in het dier tot gevoel en in den mensch tot redelijk 

 verstand verheft , verkondigt die niet met luide stem de heerschappij 

 der rede ? De wezens , die minder rijk met de weldaad van het leven 

 zijn begiftigd , zijn altijd in dienst van de anderen. De onbezielde 

 stof voorziet in het leven van de plant , de plant in dat van het dier , 

 ondergeschikte diersoorten dienen tot onderhoud van hooger ontwikkel- 



