OVEE DE BEOEFENI^■Gr DEE XATÜUEKUNDIGE WETENSCHAPPEN. 



347 



hij haar eenige der geheimen des Scheppers heeft afgeperst. En welk 

 eene vreugde vervult hem , wanneer hij die heeft ontdekt ! Welk een 

 genot , wat voldoening voor hem , dit spoor te vervolgen en den loop 

 der Goddelijke gedachten na te gaan ! Zijne ontdekkingen worden tel- 

 kens grooter en belangrijker, de orde van het Heelal, die hij onder- 

 stelde en waarvan het nog niet bewezen bestaan de draad was , die 

 hem in zijne onderzoekingen leidde , deze orde vertoont zich hoe langer 

 hoe meer aan zijne verrukte blikken. Al de schijnbare onregelmatig- 

 heden lossen zich voor en na op in de kennis van een steeds uitge- 

 breider plan , van een steeds grootscher en meer omvattend geheel. 

 Zijne voorstelling van den Schepper wordt verhevener , naarmate hij de 

 grootheid en volmaaktheid der schepping leert inzien en hij ondervindt 

 voortdurend, dat de schoonste en edelste zijner gewaarwordingen telkens 

 nieuw voedsel verkrijgt door de uitbreiding zijner kennis. 



„I^ergens is deze vereeniging inniger dan in de verbazendste der we- 

 tenschappen , de sterrekunde. De kennis der getallen en hunner wet- 

 ten , die de geest van abstractie ons heeft verschaft , en van welke 

 men zich heeft leeren bedienen om den loop des tijds te meten , heeft 

 nergens naauwkeuriger toepassing gevonden dan in de berekening van 

 de bewegingen der hemelligchamen. Die schitterende en ongenaakbare 

 starren , waarbij de mensch slechts een stofdeeltje in de ruimte en een 

 oogenblik in de eeuwigheid schijnt, die starren hebben zich zoo gewil- 

 lig geschikt onder het bestuur van 's menschen berekening , dat zij zich 

 aan den hemel vertoonen op de juiste plaats , die hij haar te voren heeft 

 durven aanwijzen. En daar, waar de wetenschap vooral op gissingen 

 berust, volgens welke geheele stelsels van zonnen en wereldbollen zich 

 vereenigen tot een witachtig punt , tot eene nevelvlek , zooals men ze 

 bij duizenden in de diepten des hemels aantreft , verheft zich onze geest 

 tot zulke stoute voorstellingen , dat hij als het ware terugdeinst voor 

 zijne eigene vermoedens. En evenwel geleidt ons dit ontzaglijk denk- 

 beeld nog maar tot aan den drempel van Gods heiligdom. 



„Maar dit behoort reeds niet meer tot de gestrenge redenering, die 

 aan alle schreden op het pad der wetenschap vastheid moet geven. 

 Het grootste nut , dat de natuurkundige wetenschappen voor jonge- 

 lieden heeft , is , dat zij hun leeren de waarheid met zekerheid te 

 vinden. In dit opzigt zijn deze studiën onwaardeerbaar. Daar alles 

 hier op waarneembare feiten berust, wordt het verband van oorzaken 

 en gevolgen hun onloochenbaar zeker. Zij gewennen zich aan een 



