HET TUIGHUIS DER DIEREN. 381 



Zoo zijn wij dan aan het einde onzer wandeling door het tuighiiis 

 der diei'en gekomen. Wij hebben wel is waar op verre na niet bij alle 

 wapenen stilgestaan , daarin met zoo kwistige hand ten toon gesteld , 

 maar toch bij een genoegzaam aantal om ons eene algemeene voorstelling 

 daarvan te vormen en de overtuiging te vestigen van de waarheid van 

 het in den aanvang gezegde , dat moederliefde niet de heerschende trek 

 in het karakter der natuur is. Integendeel , wij zouden de oogen moed- 

 willig voor het licht der waarheid sluiten , wanneer wij niet erkenden , 

 dat zij zich veeleer aan ons vertoont als een hard en gestreng meester , 

 die zich al zeer weinig bekommert om het lijden en sterven der indi- 

 vidu's , mits er slechts een voldoend aantal den leeftijd bereike , waarop 

 zij de soort kunnen voortplanten. Geen vrede heeft de natuur gewild , 

 maar oorlog, geen liefde, maar haat, geen vriendschap, maar vijand- 

 schap , geen vreugd , maar lijden , geen leven , maar dood. 



Voorwaar een somber tafereel , zeer verschillend van het liefelijke 

 beeld , waaronder wij ons zoo gaarne de natuur voorstellen. En wij 

 behoeven onze eigene ondervinding slechts te raadplegen om te erkennen , 

 dat niet enkel de dierenwereld, maar ook de menschen wereld ons veel 

 haat en vijandschap, veel onverdiend lijden, menigen vroegtijdigen dood 

 te aanschouwen geeft. 



Het zoude mij leed doen, wanneer mijne lezers, onder den tot som- 

 berheid stemmenden indruk dier laatste woorden , deze bladen neder- 

 legden. Nog een enkel woord derhalve , alvorens wij scheiden. Wat 

 wij menschen liefde noemen , dat is voorliefde voor een of meer individu's, 

 bestaat voorzeker in de natuur niet. Trouwens het is slechts in over- 

 dragtelijken zin , dat bij haar van zulk een zuiver menschelijk gevoel 

 sprake kan zijn. Maar wat wel bestaat , wat nimmer genoeg onze 

 bewondering wekken kan , dat is de geheele wereldorde , de voortreffe- 

 lijke harmonie van al het geschapene , de instandhouding van het even- 

 wigt der duizenderlëi krachten en werkingen , die het groote , verbazend 

 zamcngcstelde raderwerk drijven , dat wij de natuur noemen. Hier 

 openbaart zich een plan , een denkbeeld. En dit denkbeeld is zoo 

 grootsch , zoo verheven , dat alles wat tot zijne verwezenlijking bijdraagt 

 door ons slechts met eerbiedige bewondering kan aanstaard worden. 

 Dit denkbeeld is : de allengs voortgaande vervolkomcning der bewerk- 

 tuigde wereld. De in de aardlagen bewaarde overblijfsels van wezens , 

 die vroeger op aarde geleefd hebben , verkondigen haar ons , en wat 



