384 HET TUIGHITIS DER DIEEEN. 



leermeesteres. Met de door de natuur beweldadigde bewoners der keer- 

 kringsgewesten , die schier zonder eenige moeite in al hunne levens- 

 behoeften kunnen voorzien , zijn de meest gevorderde op de baan der 

 beschaving , maar integendeel zij zijn het , die een onherbergzaam land 

 bewonen , dat tot werkzaamheid dwingt , tot inspanning van alle krachten 

 zoowel van het ligchaam als van den geest , om den strijd met de ele- 

 menten vol te houden , die hen daaruit trachten te verdrijven, Niet 

 die perioden der geschiedenis van een volk als het onze zijn het vrucht- 

 baarst geweest voor zijne ontwikkeling , .waarin overvloed , welvaart en 

 vrede heerschte , maar veeleer die , waarin het een harden kamp te 

 strijden had met eenen overmagtigen vijand , waarin onnoemelijk veel 

 leeds werd verduurd , de vroegere rijkdom dreigde door armoede ver- 

 vangen te Avorden en men slechts te kiezen had tusschen toegeven aan 

 gewetensdwang of den dood. De weelde ontzenuwt , de nood verstaalt. 

 De overvloed verstompt , de behoefte scherpt. De voorspoed maakt 

 zorgeloos , tegenspoed maakt bedachtzaam. Yolkomene veiligheid ver- 

 slapt , een dreigend gevaar maakt sterk. Een te langdurige rust ver- 

 lamt , beweging oefent de krachten. Geen vooruitgang , op welk gebied 

 ook , zonder tegenstand , maar juist die tegenstand is de sterkste spoor- 

 slag. Hij, die tegen den stroom oproeit, zal sterker armen verkrijgen, 

 dan hij , die zich voor den stroom laat afdrijven. 



Ontwikkeling , toeneming in volkomenheid naar ligchaam en naar 

 geest zijn alleen mogelijk ten koste van strijd en gevaar , gevolgd door 

 inspanning en overwinning. Die les predikt ons de geschiedenis van 

 den mensch en van de geheele dierenwereld. 



