■WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 



29 



laden z^n, wat ook bij een oplettend draaijen van eene goed gesmeerde 

 machine te bemerken is aan het merkbaar grootere verbruik van arbeids- 

 vermogen bij het opwekken van lange vonken in vergelijking van die bij 

 korte. De uitkomsten van kohlrafsch nu werden verkregen , terwijl de 

 elektroden zijner machine , door een vochtigen draad , elk verbonden waren 

 met eene der uiteinden van de omwiuding des galvanometers , waarbij van 

 eene eenigzins aanmerkelijke digtheid der E. op die elektroden wel geen 

 sprake kan zijn. De uitkomsten onder 1 en 3 , en vooral die onder 5 ver- 

 meld , zouden dus waarsch^nlijk geheel anders zijn geweest bij het ge- 

 bruik van eene andere meetmethode , die veroorlooft om de elektroden 

 steeds tot eene aanmerkelijke hoogte geladen te houden. 



De onder 4 aangegeven vergelijking zou nog door veel sprekender ge- 

 tallen den voorrang van de Holtz-machine boven de gewone aantoonen , 

 indien in plaats van de hoeveelheden der door beide geleverde E. bij een 

 gelijk aantal omwentelingen harer krukken , die hoeveelheden waren ver- 

 geleken bij een gelijk verbnxik van arbeidsvermogen in beide. Men weet 

 toch, hoe groot een deel daarvan bij de gewone machine in warmte wordt 

 omgezet , terwijl die omzetting bij de Holtz-machine slechts zeer gering 

 is. Het kabinet der hoogere burgerschool alhier bezit zulk eene machine 

 van dezelfde grootte als die van kohlkausch en eene gewone naar win- 

 ters inrigting, met eene schijf van bijna 1 meter middellijn. Het maxi- 

 mum der lading van eene batterij van 4 Leidsche flesschen , elk van b^na 

 20 vierk. palmen .bekleed glas , is , wanneer die door de eerste machine 

 wordt verkregen , merkbaar hooger onder dezelfde omstandigheden , dan 

 wanneer de batterij door de tweede geladen wordt. En van de Holtz- 

 machine wordt die lading verkregen door het draaijen met duim en vin- 

 ger , onder het bedaard voortspreken over het verschijnsel , dat bij de 

 ontlading te verwachten is , terwijl zij bij de gewone machine van een 

 aan zulk werk gewonen arbeider inspanning genoeg vereischt om dezen , 

 wanneer zij twee of drie malen in korten tijd herhaald is , eenen plaats- 

 vervanger zeer welkom te doen zijn. Ln. 



Warmteopwekking in glastranen bij het barsten. — Dufour heeft langs 

 verschillende wegen gevonden , dat de splinters van glastranen altijd iets 

 warmer zijn dan de geheele traan voor het barsten en dat wel des te dui- 

 delijker, naarmate de traan zich daarbij in kleinere stukken verdeelde. 

 Het waargenomen temperatuurverschil bedraagt gemiddeld 0,3" C. [Archi- 

 ves des Sciences physiques et naturelles, XXXIV, p. 125.) Ln. 



Zigtbaarheid van de ultraviolette stralen. — Mascart heeft de proeven 



