HET EILAND FRIESLAND. 



vinden is niet al te moeijelijk , maar eene kaart te maken van landen , 

 die men nooit gezien heeft en waarvan tot nu toe geene kaarten be- 

 staan , dat zoude alleen in dit geval al weder gemakkelijk zijn , wan- 

 neer het geheele land ook niet bestond. Maar al nemen wij het eiland 

 Friesland van die kaart weg , dan blijft er toch nog heel wat over , 

 wat wel bestaat en hetgeen wij gemakkelijk zullen herkennen , ofschoon 

 de kaarten van die streken uit onzen tijd er wel een beetje anders 

 uitzien. Daar hebben wij Groenland , IJsland , Koorwegen , Denemar- 

 ken , alles wel eenigszins zonderling gerekt en verschoven , maar wat 

 het zijn moet , zien wij dadelijk. 



Welnu , wanneer wij deze streken vergelijken met dezelfde streken 

 op de beste kaarten uit den tijd, toen het boekje van zeno verscheen, 

 uit het midden van de 16de eeuw, dan zullen wij ze op deze andere 

 kaarten niet zoo gemakkelijk herkennen. "Wij kennen in het geheel maar 

 twee eenigszins naauwkeurige kaarten van deze streken uit den tijd voor 

 ZENO. Beide, misschien tegen het einde der 15de eeuw, overigens door 

 onbekende aardrijkskundigen vervaardigd , zijn , de een onder den naam 

 van Schonlandia nuova , aan de oude uitgaven van ptolemaeus toegevoegd. 

 Wij vinden daarop wel meer of minder duidelijk de omtrekken van 

 Zweden, iS'oorwegen , IJsland enz. terug, maar zij zijn, wat naauw- 

 keurigheid betreft, niet te vergelijken met het kaartje van zeng, en van 

 al de namen der plaatsen en rivieren , die wij hier ontmoeten , vinden 

 wij op die andere kaarten geen spoor. Waar zoude nu zeno , de jon- 

 gere zENO , om van een zijner voorvaderen niet te spreken , zijne kaart 

 van daan halen ? Wij zullen toch niet het duistere door het donkere 

 willen verklaren en zeggen , dat de kaart , die hij gecopieerd had , zoek 

 was geraakt ? 



En nu moet ik nog een oogenblik terugkomen op onze op psycholo- 

 gische gronden redenerende ci'itici , die , zoover zij in 't geheel van de 

 kaart notitie nemen , natuurlijk alleen er op bedacht zijn haar zoo 

 slecht mogelijk voor te stellen. Het is een veel te sprekend voorbeeld 

 van deze soort van redeneriug, die wij in de oudere wetenschap maar 

 al te dikwijls ontmoeten , dan dat ik niet een oogenblik er bij zoude 

 blijven stilstaan. 



Men is namelijk niet er mede tevreden geweest de kaart met 

 nieuwere in plaats van met oudere kaarten te vergelijken en dan te 

 beweren , dat zij niet goed was ten opzigte van de betrekkelijke ligging 



