TTET GESLACHTSLEVEN I)ER PLANTEN. 47 



nog nader op den overgang tusschen een- en tweeslachtige bloemen. 

 Er zijn planten , die men met evenveel regt tot de dichogamische 

 tweeslachtigen als tot de polygamische eenslachtigen kan brengen. De 

 gewone paardenkastanje , waarvan de eerste bloemen steeds mannelijk 

 zijn, en de later opengaande tweeslachtig (en wel zoo, dat de stamper 

 eer dan de meeldraden volwassen is) , toont hiervan een voorbeeld. 



Wij zien dus , dat even als bij de eenslachtige of dicline bloemen , 

 bij alle zoogenaamde dichogamen , waar de beide geslachtsorganen eener 

 bloem niet gelijktijdig rijp worden , zelf bevruchting zoo al niet onmo- 

 gelijk , dan toch zeer moeijelijk gemaakt wordt , dat daarentegen door de 

 insekten de bevruchting met vreemd stuifmeel zeer bevorderd wordt, waar- 

 toe verschillende bewegingen van de voortplantingsorganen medewerken. 



Er is echter ook een aantal planten , waarvan stamper en meeldraad 

 in dezelfde bloem gelijktijdig rijp worden. Ook deze moeten wij eenigs- 

 zins nader onderzoeken. Yooraf echter wil ik op het voetspoor van 

 niLDEBRAND evcn stilstaan bij de gemeene pijpbloem {^Aristolochia Cle- 

 matitis) , de eenige inlandsche soort van dit geslacht , welke als het 

 ware den overgang vormt van de dichogamen tot de andere tweeslach- 

 tigen en ten opzigte van de wijze van bevruchting zeer merkwaardig 

 is. Eeeds door spuengel (U. p. 418 — 429) zijn de bijzonderheden hier- 

 van nagenoeg alle juist beschreven. 



Bij deze bloemen vindt men aan den voet der lange buis van het trom- 

 petvormig bloemdek eene ketelvormige verwijdiug, en in het midden van 

 deze staat het bovenstuk van den stamper, waarmede de helmknoppen 

 vergroeid zijn. Bij eene jonge bloem, zoo als in fig. 5 (zie volgende 

 bladzijde) in overlangsche doorsnede afgebeeld is , bevindt zich de stem- 

 pelvlakte (w) juist in den geschikten toestand om het stuifmeel te ont- 

 vangen. De helmknoppen {a) , die later rijp worden (want de bloem 

 is protogynisch) , zijn nog niet geopend. De insekten , met name de 

 kleine vliegen (zie i, fig. 5), welke op den rug het stuifmeel uit eene 

 andere bloem medebrengen , dringen door de opening van het bloemdek 

 en de buis in de ketelvormige verwijdiug door en kruipen hier rond. 



Er is alle gelegenheid , dat zij het meegebragte stuifmeel op den 

 stempel brengen , want zij zijn eenige uren lang in die ruimte om den 

 stempel opgesloten. In de buis (r) van het bloemdek zijn namelijk 

 efn aantal stijve , als met een scharnier eenigszins bewegelijke haren 

 zoodanig geplaatst , dat zij het binnendringen van het insekt niet ver- 



