T)K OUDSTE BKWONKIiS VAN EUROPA. 163 



gehad. Immers hoe zag het er toen uit ? Geheel anders dan nu , was 

 in dat tijdperk de verdeeling van land en zee. De noordelijke streken 

 van Europa waren voor een groot deel door het geweld der wateren over- 

 stroomd. Straks volgde daarop een tijdvak van ontzaggelijke koude. 

 Ijsbergen , beladen met keijen en grind , zakten naar onze streken af en 

 lieten daar hun vracht van steenen vallen. Geheel midden-Europa had 

 een klimaat niet veel verschillende van dat van Siberië, 't Lag .onder 

 een blijvend sneeuwkleed bedolven , waarboven slechts de toppen der 

 Alpen als treurige en bleeke spookgestalten uitstaken. Kon de mensch 

 hebben geleefd in dat tijdperk van overstroomingen , de mensch die be- 

 vrozen oorden hebben betreden ? En mogt dat ook geen beletsel geweest 

 zijn voor zijn bestaan , was het denkbaar , dat zijn leven zou zijn zaam- 

 gevallen met dat dier reusachtige verscheurende , dikhuidige en herkaau- 

 wende dieren uit hetzelfde tijdperk, wier overblijfselen in tal van museums 

 worden bewaard ? den holea leeuw en holenbeer , den behaarden olifant 

 met omgebogen slagtanden , den woldragenden rhinoceros met dubbelen 

 hoorn , het hert met reuzengewei ? Neen ! dat tijdperk had de mensch 

 niet gekend. Eerst met den aanvang van het daarop volgende , het heden- 

 daagsche tijdvak , was hij op aarde verschenen. Bovendien had men niet 

 op tal van plaatsen den bodem onderzocht en hoe veel men ook vond , 

 niets aangetroffen, wat van 's menschen bestaan reeds in die hooge oudheid 

 getuigde ? Herinnerden enkelen aan holen , waarin met de overblijfselen 

 van uitgestorven diersoorten ook sporen van menschelijk leven zouden 

 voorkomen , men riep de aanspoelende kracht van beken en stroomen te 

 hulp om ^eze zamenvoeging te verklaren. Een feit , dat niet geloochend 

 kan worden , maar stellig niet in staat is alle verschijnselen , die zich bij 

 het onderzoek dier holen voordoen , voldingend te verklaren. Doch ziet, 

 wat men niet verwacht had , noch kon verwachten , geschiedde. Geluk- 

 kige vondsten, zoowel als opzettelijk onderzoek, bragten zulk een menigte 

 bewijzen aan het licht voor het gelijktijdig bestaan van den mensch met 

 lang uitgestorven diersoorten , dat in geleerde kringen althans dit feit niet 

 meer in twijfel getrokken werd. De eene ontdekking volgde op de andere. 

 Met een ongelooflijk geduld gewapend , gelukte het zelfs eindelijk aan 

 de menschelijke scherpzinnigheid zich een beeld te scheppen van het 

 leven en streven dier overoude stammen , dat hoe gebrekkig ook nog in 

 menig opzigt , toch enkele vaste lijnen en omtrekken vertoont. Laat dit 

 genoeg zijn om de keus van mijn onderwerp , de mensch in het vroegste 



11* 



