J)K OrD!>TE UïnvONEKS VAN EUllOPA. 167 



aan eoii stok op de een of andere wijze verbonden en dienden tot velerlei 

 doeleinden , inzonderheid het bekampen van wilde dieren. Men kan 

 zich die eerste steenen werktuigen moeijelijk te eenvoudig voorstellen. 

 En ik houd mij verzekerd , dat als wij , zonder van dit onderwerp een 

 bepaalde studie gemaakt te hebben en zonder ooit van zulke steenen 

 bijlen gehoord te hebben , er een van in handen kregen , we ze eenvoudig 

 voor groote schilfers vuursteen zouden houden , gelijk er in de natuur 

 ontelbare voorkomen. En toch moeten die langronde steenen voorwer- 

 pen , waarvan de snede er soms als een mes uitziet , of getand als een 

 zaag zich vertoont , wel degelijk voor dingen gehouden worden door 

 menschenhand vervaardigd. Of kan men er nog aan twijfelen , als een 

 wetenschappelijk man , een hoogleeraar , zich dus daarover uitlaat : 

 „Gedurende meer dan 20 jaren heb ik dagelijks allerlei steenen, 't zij 

 door de natuur , 't zij door menschenhand gevormd , onder de oogen 

 gehad , en ik aarzel niet te verklaren , dat de vuursteenen bijlen van 

 Abbeville en Amiëns even ontwijfelbaar door menschelijke kunstvlijt zijn 

 voortgcbragt , als do messen van Sheffield." Maar niet minder sterk 

 spreekt een ander geleerde, wanneer hij beweert, „dat die eenvoudige 

 stukken vuursteen voor den oudheidkenner een even stellig bewijs zijn 

 van de tegenwoordigheid van menschen , als de voetstappen in het zand 

 dat waren voor roeinson CETJSoë," Was het wonder , dat men door 

 zoo verrassende uitkomst geprikkeld , soortgelijke onderzoekingen nu 

 ook tot andere landen uitstrekte ? En ziet , waar men delfde , overal 

 kwamen diezelfde werktuigen voor den dag , overal vond men met de 

 sporen van dat vroeger beschreven tijdvak van groote overstroomingen 

 en ontzaggelijke koude voor noordelijk Europa ook de sporen van den 

 raensch. Maar indien het overal bleek , dat het gebruik van den steen 

 aan dat der metalen was voorafgegaan , hij had toch niet alleen van 

 steenen voorwerpen zich bediend , al kwamen die ook steeds in over- 

 grooten getale voor. Immers men vond ook nevens de steenen werktuigen, 

 beenen lanspunten en pijlspitsen , beenen priemen en platen met merk- 

 teekenen voorzien , naar wier beteekenis men gissen mogt. Ja , men 

 ontdekte zelfs , als getuige hoe reeds in die lang vervlogen tijden de 

 ijdelheid en de zucht om zich op te sieren den mensch eigen was , som- 

 mige zaken , die klaarblijkelijk tot ornement hadden gediend. Enkele 

 malen ook trof men stukken grof aardewerk aan. 



Ik kan natuurlijk niet alle plaatsen noemen , waar die vondsten werden 

 gedaan , noch eene volledige opsomming geven van alles wat nog aan het 



