182 BE OUDSTE BEWOXEKS VAN EUROPA. 



raden, zoo groot, dat men er met reden over verbaasd mag staan — en 

 de vraag daarbij onwillekeurig oprijst, of we hier wel met menschen- 

 schedels en niet veeleer met overgangsvormen tusschen mensch en dier 

 te doen hebben. 



De lezer verwacht natuurlijk niet, dat ik in een zaak als deze uitspraak 

 zal doen. Ik ben niet in het minst een schedelkenner. Maar als ik van die 

 oudste gevonden menschenschedels hoor beweren , dat ze den diermensch 

 ons als 't ware met den vinger doen tasten , komt het mij wel ietwat 

 vreemd voor , dat daarbij dan stilzwijgend schijnt te worden aangenomen , 

 dat alle geleerden er eenstemmig zoo over oordeelen. Dit nu is mij 

 geenszins gebleken. Onder hen , die bevoegd zijn in eene zaak als deze 

 uitspraak te doen , heerscht die eenstemmigheid niet. Althans van het 

 kleine getal schedels , welke uit die hooge oudheid zijn bewaard geble- 

 ven — 5 of 6 op zijn hoogst , en dan nog soms slechts bij brokstukken — 

 moeten volstrekt niet allen dat kenmerk van verregaande dierlijkheid 

 vertoonen. Eén zeker moet er onder zijn, die aan deze bewering al 

 zeer weinig steun geeft, 't Is de schedel van Engis. Van hem ver- 

 klaart een der uitstekendste geleerden van Europa (Huxley) het vol- 

 gende. „Geen enkel gedeelte van dezen schedel vertoont het minste 

 spoor van verbastering. Het is eenvoudig een menschelijke schedel , 

 die kan hebben toebehoord aan een wijsgeer even goed als aan een on- 

 beschaafden wilde." 



Maar indien dus die aloude versteende schedels geenszins , althans 

 naar mijn bescheiden meening , kunnen worden aangemerkt als overtui- 

 gend bewijs , dat het niet meer aangaat zoo wijde kloof tusschen het 

 ontstaan van den mensch en de wording van het redelooze dier aan te 

 nemen ; zoo geloof ik van den anderen kant , dat toch die oudste rassen 

 op een zeer laag standpunt van ontwikkeling moeten gestaan hebben. 

 Moeijelijk ook kan men het zich anders denkeu bij levensvoorwaarden , 

 als die , waaronder zij verkeerden. En toch , hoe groot de woestheid 

 dier oudste bewoners van Europa ook moge geweest zijn , doen zich 

 daarbij evenwel weer verschijnselen voor , die ons weerhouden zullen 

 ze als volkomen onbeschaafd of van alle hoogere gevoelens verstoken 

 ons te denken. Of is het niet alleropmerkelijkst , dat men in de aller- 

 oudste grotten, uit het tijdperk van den nog alleen ruw bewerkten 

 steen , reeds sporen , hoe schaarsch dan ook , maar dan toch sporen , van 

 zekere weelde heeft aangetroffen ? Dingen , die klaarblijkelijk tot orna- 

 ment moeten gediend hebben , komen voor onder de proeven van kunst- 



