DE OUDSTE BEWONERS VAN EUEOPA. 191 



ontwikkeling, dat tijdperk, gedurende hetwelk men nog alleen maar van 

 ruwe steenen wapenen en werktuigen zich bediende. Alles doet vermoe- 

 den, dat die periode ontzaggelijk lang van duur moet zijn geweest. En 

 toch gedurende die lange reeks van eeuwen is de kunstvlijt gebleven op 

 dat zeer lage peil van ontwikkeling. Hadden die oudste rassen wei- 

 ligt een voor vooruitgang minder vatbaren aanleg dan wij ? Waren 

 hun verstandelijke vermogens niet zoo in staat tot het doen van uit- 

 vindingen , als de onze zijn ? Was hun vernuft geringer dan het onze'? 

 Wij mogen naar de oorzaken van dit verschijnsel gissen. Maar zeker 

 is dit , dat het die oudste rassen niet aan tijd ontbroken heeft om de 

 beschaving een hooger peil te doen bereiken. Zelfs mag men beweren , 

 dat , zoo het alleen aan de eeuwen stond , die eenig volk voor zijne ont- 

 wikkeling gegund worden , die oude rassen een trap van beschaving 

 hadden moeten bereiken , waarvan we ons moeijelijk een denkbeeld 

 kunnen vormen. Dan hadden we onder hetgeen van hun aanzijn op 

 aarde nog getuigenis aflegt , gansch andere dingen moeten vinden. 

 Eegraven spoorweglij nen of elektrische telegrafen , waaruit de beste in- 

 genieurs onzer dagen lessen hadden^ kunnen putten. Dan zouden we 

 in de aardlagen , die van hun kunstvlijt de sporen bevatten , hebben 

 moeten aantreffen verrekijkers van betere inrigting , dan die in onze 

 eeuw bekend zijn en tal van andere werktuigen , zoo volmaakt als onze 

 tijd ze niet voortbrengen kan. Ja , machines zouden we moeten vinden , 

 wier gebruik en beteekenis we slechts bij gissing zouden kunnen bepa- 

 len — machines misschien om te vliegen of om de diepten van den 

 oceaan te onderzoeken of om rekenkundige voorstellen uit te werken 

 boven de behoeften of zelfs het begrip onzer voortreffelijkste meetkun- 

 digen. Maar in plaats van dat alles , wat vinden we ? JS^iets dan 

 werktuigen zoo ruw en onvolmaakt , dat we er op het eerste gezigt aan 

 twijfelen , of ze wel met een bepaald doel waren gemaakt. Zoo kan de 

 beschaving eeuwen lang stationair blijven. Trouwens ook de ondervin- 

 ding onzer dagen kan tot staving van ditzelfde feit worden ingeroepen. 

 ]N"og in onzen tijd gebruiken sommige onbeschaafde stammen in het 

 oosten dezelfde steenen werktuigen , waarvan hun voorvaderen eeuwen 

 geleden zich bedienden. En dat niettegenstaande er groote koninkrijken 

 honderde van jaren in hun onmiddellijke nabijheid hebben gebloeid, 

 koninkrijken binnen welke het gebruik van metalen zeer goed bekend 

 was. Zelfs volken , die reeds eene betrekkelijke hoogte van beschaving 

 bereikt hebben , blijven niet zelden eeuwen aaneen op denzelfden trap 



