204 IETS OVER DE oohzaken der aardbevingen. 



van de eerste te zijn geweest, welke er op opmerkzaam gemaakt heeft , 

 dat men. dien verschillenden geologischen toestand der getroffene streek 

 bij de verklaring der aardbevingen in aanmerking moet nemen. 



En dit is het gebied , waarvoor de statistiek der aardbevingen nog op 

 de vruchtbaarste wijze gebruikt kan worden. De tot hiertoe ingeslagen 

 rigtingön zijn zeker ten volle geregtvaardigd ; doch het zoude toch 

 meer rationeel en verdienstelijker zijn de gevolgtrekkingen niet regt- 

 streeks aan zon of maan ter eene en aan de vloeibare aardkern 

 ter andere zijde vast te knoopen. De instortingen en grondverschuivin- 

 gen aan de oppervlakte duiden reeds genoegzaam aan , dat de tusschen- 

 liggende gebergte-massa's ook het regt hebben van in aanmerking te 

 komen. Deze aardinstortingen zijn niets anders dan aardbevingen , 

 waarvan de oorzaak zeer nabij de oppervlakte ligt. 



Daarmede wordt nu volstrekt niet beweerd , dat in vulkanische streken 

 de aardbevingen niet in verband staan met het vulkanisme. Het is 

 zelfs mogelijk , dat in streken , die vrij van vulkanen zijn , aardbe- 

 vingen veroorzaakt worden door de oplossende en uitspoelende werking 

 van water , waarbij eene hoogere temperatuur in de diepte zeer aan- 

 merkelijk medewerkt , en in oude vulkanische streken worden die aard- 

 schuddingen , evenals de warme bronnen , met welke zij in de innigste 

 betrekking staan , met het grootste regt als nawerkingen van vulkanisme 

 aangemerkt. Onder medewerking van koolzuur , van druk en van 

 hoogere temperatuur bezit dit in de aarde circulerende water een 

 grooter oplossend vermogen en geeft dien ten gevolge eerder aanleiding 

 tot onderaardsche verwoestingen en bijgevolg aan aardbevingen. In 

 de meeste gevallen moet men deze natuurverschijnselen beschouwen 

 als de plotselinge uitwerkingen van langdurige processen. Op deze 

 wijze staan zonder twijfel de veelvuldige aardbevingen in de landen 

 van den midden-Rhijn met het oud-vulkanisch karakter dezer streken 

 in verband. 



Men kan uit den geognostischen toestand der streek , evenals uit den 

 inhoud der bronnen , met meer of minder waarschijnlijkheid opmaken , 

 welke gesteenten eigenlijk onder de oppervlakte uitgespoeld zijn; men moet 

 daarbij echter niet slechts denken aan gemakkelijk oplosbare verbindin- 

 gen , zooals stcenzout , gips of koolzuren kalk , maar ook aan de in- 

 werking der vloeistoffen , die met liet vulkanisme in verband staan , op 

 de kiezel-gesteenten. 



