IETS OVER DE OORZAKEN DER AARDBEVINGElT. 205 



In de nabijlieid van werkzame vulkanen mag men aan de gloeijend 

 vloeibare lava ook eene belangrijke rol toeschrijven , doch wel hoofd- 

 zakelijk zoo — dat, naar gelang de gloeijend gesmolten lava hooger 

 stijgt , cone afsmelting der gesteenten plaats grijpt , zoodat bij het 

 terugzinken der lava ledige , met stoom gevulde ruimten ontstaan , welke 

 weder tot instortingen aanleiding geven. 



Ook moet men de schokken onderscheiden , welke gedurende de uit- 

 barsting der vulkanen plaats grijpen en die voorzeker in de eerste plaats 

 door de hevige reactie der uitstroomende vloeistoffen en gassen te 

 verklaren zijn ; op grooten afstand der vulkanen kan echter eene regt- 

 streeksche inwerking der drukkende lava of der onder hoogen druk 

 staande gassen op de beweging van den grond noch door algemeens 

 theoretische beschouwingen , noch door de verschijnselen bij de vulkanen 

 zelve waarschijnlijk worden gemaakt. Het eenige , wat daarop wijst , 

 is de blijvende verhooging van den grond, welke na vele aardbevingen 

 zoowel in vulkanische als in niet-vulkanische streken waargeuomen is. 

 Doch deze rijzing is waarschijnlijk veel juister te verklaren door eene 

 vermeerdering in volume der gehe(^4e massa van de getroffene gesteenten 

 en wel zoo , dat door de schuddingen in het binnenste een losmaken 

 der struktuur , scheidingen en verschuivingen bewerkt worden , welke 

 eene blijvende verhooging aan de oppervlakte ten gevolge hebben. Ook 

 hier moet echter weer de mogelijkheid , dat bij werkzame vulkanen druk 

 en inspuitingen der lava eene plaatselijke stijging der oppervlakte kun- 

 nen veroorzaken , niet uitgesloten worden. 



Maar juist door deze veelzijdigheid , welke niettegenstaande de een- 

 voudige grondgedachte te voorschijn treedt , zoodra men den specialen 

 geognostischen toestand van den grond in aanmerking neemt , moest 

 men er reeds lang toe gebragt zijn om die natuurverschijnselen op andere 

 wijze te groeperen. 



Men zoude aan de wetenschap met dezelfde moeite ecu' veel grooter 

 dienst bewijzen, wanneer men de beginselen tot groepering meer in de 

 gebeurtenissen zelve en de daardoor getroffene streken dan in de hemel- 

 ligchamen zocht ; men zoude b.v. moeten opteekenen , zoodat het ge- 

 makkelijk te overzien ware , hoeveel procent der waargenomen aardbe- 

 vingen in de nabijheid van werkende vulkanen — hoeveel in oud-vul- 

 kanische streken — en hoeveel op oud-kristallijn, alpinisch of sedimentair 

 gebied plaats grijpen ; bij hoeveel aardbevingen rij zingen of dalingen of 



