WETENSCHAPPELIJK BIJBLAD. 39 



Magnetisme en geluid. — Matteucci en vilari hebben beide de veran- 

 deringen bestudeerd , welke de kracht van eene magneetstaaf ondergaat 

 door eene mechanische uitrekking en de daarop volgende irkrimping. 

 Thans heeft e. warburg {Monatsherlchte der K. P. Akademie , Di c. I8ö9 en 

 daaruit Archives des sciences j^^^i/siques et naturelles, Mars 1870, p. 270) 

 dezelfde veranderingen onderzocht , zoo als zij vooitgebragt worden wanneer 

 de staaf door longitudinaaltrillingen een toon geeft. Daartoe werd een 

 dunne ijzeren staaf van bijna 2 meters lang in het midden harer lengte 

 bevestigd. Om haar eene helft werd een spiraal geschoven, die, als de 

 stroom van twee BUNSEN-elementen daardoor heen werd geleid , de staaf 

 magnetiseerde en om de andere helft een korte spiraal van dun draad , 

 waarvan de uiteinden in verbinding werden gebragt met een \\'eberschen 

 dynamometer. Een gewone galvanometer is hier onbruikbaar , daar de 

 stroomen in steeds afwisselende rigting worden opgewekt en dus de naalden 

 van dezen in rust laten. Het bleek gemakkelijk te zijn om de staaf zóó 

 in trilling te brengen, dat zij een toon van omstreeks 1300 trillingen in 

 de seconde gaf met een trillingsknoop in elk harer helften. Een onuitge- 

 gloeide staaf induceerds daarbij een stroomenreeks in de korte spiraal , 

 welke eene afwijking van 30 a 50 schaaldeelen van den dynamometer teweeg 

 bragt, doch dit alleen, wanneer die spiraal juist den trillingsknoop in de 

 staaf omringde. Bij elke andere plaatsing waren die stroomen onmerk- 

 baar of althans veel zwakker , hetgeen aantoont , dat zij niet door het 

 heen en wedergaan van de gemagnetiseerde ijzerdeeltjes , maar door de 

 opvolgende veranderingen in de digtheid van de ijzermassa worden opge- 

 wekt. Toen de staaf op die plaats uitgegloeid en langzaam bekoeld was , 

 verkreeg W. onder overigens gelijke omstandigheden afwijkingen van 200 

 of 300 , somwijlen tot van 600 schaaldeelen. Ln. 



Pneuraodensimeter. — Onder dezen naam beschrijft antoni de negro te 

 Genua (Les Mondes , XXII, p. 495) eene wijziging van het bekende werk- 

 tuig van BUNSEN tot het bepalen van de digtheid der gassen naar de uit- 

 stroomingssnelheden. Wat in het laatstgenoemde wordt verkregen door 

 de waarneming van twee opvolgende standen des drijvers op het kwik in 

 de buis , verkrijgt D. N. door dat hij in die buis op genoegzamen afstand 

 boven elkaar twee geleiders plaatst en alles , op eene wijze die wel geene 

 nadere beschrijving zal behoeven , zóó inrigt , dat op het oogenblik , waarop 

 het kwik den ondersten geleider bereikt, één stroombaan gesloten wordt 

 en bij het bereiken van den bovensten eene tweede. Met behulp van twee 

 elektromagneten wordt in het eerste geval een pallctje opgeligt, zoodat 

 het tijdmetend uurwerk begint te gaan of zijne wyzers begint medo te 



