4 IETS OVER VERGELIJKENDE MAATSCHAPPUKUNDE. 



in elke maatschappij een gemeenschappelijk , een vereenigd streven 

 naar diezelfde doeleinden. De waarneming leert zelfs, dat sommige 

 soorten van dieren, de honigbijen b.v., slechts kunnen blijven voort- 

 bestaan door te leven in den toestand van maatschappij. 



Bevordering van het algemeene stoffelijke welzijn en voortplanting 

 der soort , ziedaar derhalve de twee doeleinden in elke dieren-maat- 

 schappij. Zij zijn het ook in de menschelijke , maar, — en hier 

 openbaart zich het gewigtigst verschil , — zij zijn niet de eenige en 

 zelfs niet de voornaamste. De mensch heeft geestelijke en zedelijke 

 behoeften , welke de dieren niet kennen , behoeften , welke ten deele 

 juist het gevolg zijn van zijnen toestand als maatschappelijk wezen , 

 en welke op hare beurt in dien toestand hare bevrediging kunnen en 

 behooren te vinden. 



Reeds uit deze vergelijking mogen wij een besluit afleiden. Het 

 is dit : dat zij , die het welzijn der maatschappij alleen zoeken in het 

 bevorderen van stoffelijke welvaart, op volkomen hetzelfde standpunt 

 staan als bevers , bijen , mieren en andere in maatschappij levende 

 dieren , daar zij het kenmerkende van de menschen-maatschappij geheel 

 voorbijzien. 



Er is echter nog een ander gewigtig verschil tusschen elke uit 

 dieren bestaande maatschappij en die van menschen. De mensch en 

 de menschen-maatschappij zijn vatbaar voor gestadige volmaking, de 

 dieren en de door hen gevormde maatschappijen zijn dit niet. Wel 

 heeft een vernuftig schrijver onlangs trachten aan te toonen , hoe in 

 den loop van duizendtallen van eeuwen het maatschappelijk leven van 

 sommige dieren zich kan ontwikkeld hebben en allengs volkomener 

 geworden zijn, doch indien men zich bepaalt tot de tijdruimte, die 

 wij vermogen te overzien , dan ontdekken wij van die hoogere volma- 

 king geen spoor. Alles wat de oudste natuuronderzoekers uit eigen 

 waarneming hebben opgeteekend aangaande de levenswijze der dieren, 

 wordt ook thans nog bij dezelfde soorten bevestigd gevonden. De 

 eene generatie is gevolgd op de andere, maar zonder verandering, 

 zonder vooruitgang. De bever-maatschappijen leveren nog dezelfde 

 verschijnselen op als in den tijd van albertus magnus. De huishou- 

 ding der bijen is nog dezelfde als in den tijd toen aristomaciius, de 



