IETS OVER VERGELIJKENDE MAATSCHAPPUKUNDE. D 



Ciliciër, achtenvijftig jaren van zijn leven aan het onderzoek daarvan 

 besteedde , toen philiscus , de Thraciër , met hetzelfde doel in de 

 bosschen ronddoolde, of toen virsilius haar in zijne zangen beschreef', 

 in weerwil dat evenveel generaties van bijen elkander zijn opgevolgd , 

 als er jaren sedert dien tijd verloopen zijn. 



Die standvastigheid der maatschappelijke instellingen bij de dieren 

 maakt een der meest in het oog loopende verschillen uit, bij de ver- 

 gelijking van hunne maatschappijen met die der menschen, en ook 

 hieruit mogen wij een besluit afleiden, namelijk dit: dat wel verre 

 dat standvastigheid en onveranderlijkheid de kenmerken zouden zijn 

 van eene op hoogen trap van volkomenheid staande maatschappij , deze 

 haar integendeel in rang doen dalen en tot die der dieren-maatschappijen 

 naderen. Trouwens de Chineesche maatschappij , als versteend in de 

 vormen van het verledene , levert daarvan de bevestiging , indien men 

 haar met die der Europesche volken vergelijkt. Eene der hoofdvoor- 

 waarden , waaraan elke constitutie, elke wetgeving, elke maatschap- 

 pelijke inrigting voldoen moet, is: dat zij de gelegenheid open stelle 

 tot veranderingen, die voldoen aan de veranderde behoeften des tijds. 

 Alleen de dieren-maatschappijen kunnen van eeuw tot eeuw onder 

 dezelfde constitutie , dezelfde wetgeving voortleven , omdat zij alleen 

 stoffelijke behoeften hebben , die onveranderlijk dezelfde blijven. 



Het is derhalve eene geheel vergeefsche poging eene maatschappe- 

 lijke regeling uit te denken, welke voor alle tijden en omstandigheden 

 de beste zoude zijn. Zij , die daarnaar getracht hebben , verloren steeds 

 het kenmerkend onderscheid tusschen dieren- en menschen-maatschap- 

 pijen uit het oog. Inderdaad zijn de communistische en socialistische 

 stelsels, welke, uitgebroed in het brein van dezen of genen, die 

 zich geroepen waande het lot des menschdoms te verbeteren, nog voor 

 weinige jaren vele aanhangers vonden , onder de menschen wel is 

 waar nimmer , maar daarentegen onder de dieren volkomen verwe- 

 zenlijkt. Het ideaal der maatschappij , naar welks bereiking zij 

 streefden , eener maatschappij , waarin alle leden gelijkelijk werkzaam 

 zijn ten algemeenen nutte , waarin geen afzonderlijk eigendom bestaat , 

 maar alle voortbrengselen staatseigendom zijn , waarin de kinderen 

 eene gelijke en gemeenschappelijke opvoeding erlangen, aan hunne 



