6 IETS OVER VERGELIJKENDE MA.ATSCHAPPIJKUNDE. 



ouders onttrokken worden en als toekomstige staatsburgers worden 

 groot gebragt , — zulk een ideaal bieden ons de maatschappijen van 

 termieten, van mieren enz. in werkelijkheid aan. Een termietenheuvel , 

 een mierennest , een bijenkorf zijn even zoo vele phalansteriën. Hier 

 heeft zich het individuele leven geheel opgelost in het leven der 

 maatschappij. Zij, die de menschelijke maatschappij naar dit model 

 zouden willen hervormen , zouden moeten beginnen met de menschen 

 tot termieten of mieren te maken. Maar zoolang de mensch mensch 

 blijft, een wezen met een krachtig gevoel van zelfstandigheid, van 

 individueel bestaan, en dit gevoel de hoofddrijfveer is, die hem tot 

 daden, tot inspanning der in hem gelegde vermogens aanspoort, zoolang 

 zullen ook de droomen dier woukl &e-hervormers der maatschappij 

 droomen blijven. 



Na in het bovenstaande eenige der hoofdpunten van verschil tus- 

 schen dieren-maatschappijen en de menschelijke maatschappij te hebben 

 aangestipt, willen wij thans eenige punten noemen, waarin overeen- 

 stemming merkbaar is. 



Het gaat met deze overeenkomst echter als met de ligchamelijkc 

 overeenkomst tusschen menschen en dieren. Hoewel geen enkel dier 

 in dit laatste opzigt zoo nabij aan den mensch komt , dat men zeggen 

 kan, dat dit onder alle dieren het meest op den mensch gelijkt, zoo 

 treft men toch overeenkomsten met den mensch als het ware verspreid 

 aan over een aantal dieren , dat is : het eene stemt in het maaksel 

 van dit , het ander in het maaksel van dat deel het meest met den 

 mensch overeen. Hetzelfde nu geldt van eene vergelijking der dieren- 

 maatschappijen met die van menschen. Elke diersoort, die in maat- 

 schappij leeft, heeft hare eigene constitutie, verschillend van die van 

 andere diersoorten. Maar ook de menschelijke maatschappijen leveren 

 veel onderling verschil op, en uit dien hoofde blijven de aanwijsbare 

 overeenkomsten steeds slechts binnen eenen zekeren kring beperkt. 



Het zoude ons veel te ver leiden, indien wij elke dieren-maatschappij 

 op zich zelve beschouwden. Slechts eenige opmerkingen van alge- 

 meenen aard kunnen hier eene plaats vinden. 



De grondslag van elke maatschappij is het gezin. De band, die 



