8 IETS OVER VERGELIJKENDE MAATSCHAPPIJKUNDE. 



zijn. Ook onder de visschen zijn er, die steeds in het gezelschap 

 hunner soortgenooten leven en aldus groote scholen vormen, getuige de 

 haringen , de tonijnen en andere. Ja , ook onder de op nog lageren 

 trap staande weekdieren ontbreekt die trek tot gezelligheid niet , ge- 

 lijk b. v. de tot deze afdeeling behoorende Loligo's bewijzen en de veel 

 kleinere Glio borealis , die het voornaamste voedsel van den reusachti- 

 gen walvisch is , terwijl eindelijk zelfs de nog merkelijk eenvoudiger 

 bewerktuigde Medusen of Kwallen desgelijks zich bij voorkeur in el- 

 kanders nabijheid ophouden en , even als eerstgenoemden , scholen 

 daarstellen, waardoor het schip, terwijl het de zee doorklieft, zich 

 mijlen ver omringd ziet. 



Indien het alleen het aantal der individu's ware , waardoor de rang 

 cener maatschappij bepaald wordt, dan zouden sommige der genoemde 

 dieren-maatschappijen het verre winnen van die der menschen. Ter- 

 wijl toch de geheele menschelijke bevolking op onze aarde weinig 

 meer dan dertienhonderd millioenen bedraagt , tellen de maatschappijen 

 van trekduiven , haringen , sprinkhanen , clio's , medusen enz. , de haar 

 zamenstellende individu's bij billioenen ! 



En welke is de band , die deze allen vereenigt , die hen noopt zich 

 in elkanders nabijheid op te houden , zich in dezelfde rigting te be- 

 wegen ? Welke is de oorzaak , die hen tot handelingen aanspoort , 

 waarvan de einduitkomst het welzijn der geheele maatschappij is? 

 Moeijelijke vragen voorwaar! Vooral waar zij zulke dieren betreffen , 

 die , gelijk eenige der laatstgenoemden , door de middenstof , waarin zij 

 leven , veelal aan ons oog onttrokken worden. Doorgaans behelpt men 

 zich met deze en andere handelingen der dieren aan het instinkt toe 

 te schrijven , zonder zich volkomen rekenschap te geven van hetgeen 

 men door dit woord dan toch eigenlijk verstaat. Het gaat hiermede 

 als met meer zaken. Men meent eene verklaring te hebben gegeven, 

 wanneer men een woord genoemd heeft. Ik zal mij thans niet bege- 

 ven in eene breedvoerige beschouwing der beteekenis van het woord 

 instinkt, maar doe alleen opmerken, dat, indien men daaronder ver- 

 staat : de aangeboren aandrift tot zekere handelingen , die geschieden 

 zonder dat het dier zich daarvan bewust is , geenszins alle handelin- 

 gen der dieren aan het instinkt kunnen worden toegeschreven , omdat 



