16 IETS OVER VERGELIJKENDE MAATSCHAPPIJKUNDE. 



der dieren, die van de jagt leven ; andere zijn landbouwers, hoewel,— 

 haasten wij ons er dit bij te voegen , — geheel buiten hun weten of' 

 willen. Vele vogels echter werken krachtig mede tot het vermenig- 

 vuldigen en verspreiden van planten , met welker vruchten zij zich 

 voeden. Zij doen zulks, omdat alleen het zachte vruchtvleesch in hun 

 darmkanaal verteerd wordt, terwijl de harde zaden , nog voor ontkie- 

 ming vatbaar , weder worden uitgeworpen. Dit ondervonden ook de 

 bewindhebbers der voormalige Oost-Indische Compagnie , toen zij , om 

 den muskaat- en peperhandel tot een monopolie te maken , de natuur 

 wilden dwingen alleen op eenige bepaalde eilanden muskaat- en peper- 

 boomen te laten groeijen. Doch de natuur spotte met de hebzuchtige 

 waanwijsheid dier heeren. In weerwil van het streng gehandhaafd 

 bevel om den aanbouw alleen tot de aangewezen plekken te beperken , 

 hadden de daartoe aangestelde ambtenaren alleen magt over de men- 

 schen , maar niet over de vogels, die, even als van ouds, voortgingen 

 met zaaijen , zonder zich in het minst te bekreunen om verbodsbepa- 

 lingen , over welker dwaasheid het meer verlichte nageslacht mede- 

 lijdend de schouders ophaalt. 



De jagt, de veeteelt en de landbouw zijn de drie eerste en voor- 

 naamste bronnen van bestaan der volken. Maar in eene wèlgeordende 

 maatschappij worden bovendien een aantal ambachten uitgeoefend, die 

 het bouwen van woningen, het vervaardigen van kleedingstukken of 

 in het algemeen het geriefelijker maken des levens ten doel hebben. 

 Metselaars, timmerlieden, mijnwerkers, mandemakers, wevers, behan- 

 gers, kleedermakers , papierfabriekanten vinden echter ook in het 

 dierenrijk hunne vertegenwoordigers. Ik stip dit hier evenwel slechts 

 in het voorbijgaan aan. Elders (Album der Natuur, jaargangen 1860 

 en 1861, en De bouwkunst der dieren, 1862) is dit door mij in het 

 breedc uiteengezet, en ik neem de vrijheid den belangstellenden lezer 

 daarheen te verwijzen. 



Nog slechts een enkel punt verdient hier eene korte beschouwing. 

 Eene menschelijke maatschappij is moeijelijk denkbaar, zonder de uit- 

 oefening eener soort van gezag of heerschappij door een of meer leden 

 dier maatschappij over de overigen. Zelfs bij de wildste volken be- 



