IETS OVER VERGELIJKENDE MAATSCHAPPIJKUNDE. 17 



staat deze. De grondslag daarvan is in de meeste gevallen de va- 

 derlijke magt , die zich niet alleen over de kinderen , maar ook over 

 de verdere afstammelingen uitstrekt. Waar echter vele huisgezinnen 

 bijeen wonen en eenen stam vormen , daar ontbreekt ook wel nimmer 

 een meer algemeen bestuur , hetzij dan zamengesteld uit de oudsten 

 des stains , of uitgeoefend door eenen enkelen , een opperhoofd , met 

 meerdere of mindere magt bekleed. Ook dan wanneer van geschre- 

 vene wetten geen sprake kan zijn , leeft elk volk naar zekere rege- 

 len, die van de voorouders overgeërfd en tot gewoonten geworden zijn, 

 die geen lid des stams ongestraft mag schenden. 



Treft men nu ook in de dieren-maatschappijen iets aan , dat zweemt 

 naar zulk eene heerschappij en handhaving van orde en regel ? 



Ieder, die hoenders houdt, zal toestemmen, dat de haan een koning 

 is op zijn gebied. Met welk eene deftigheid , als had hij een innerlijk 

 besef zijner hooge waardigheid, stapt hij voort te midden zijner hennen 

 en kuikens ! En , ontstaat er oproer in zijnen harem , is er twist over 

 een worm of een graankorrel , hoe snel schiet hij toe om de rust te 

 herstellen door de twistenden te scheiden en hun soms nog eene ge- 

 voelige vermaning bovendien mede te geven. Het gebeurt, wel is 

 waar , niet altijd dat een regtvaardig vonnis door hem gestreken en 

 de buit toegewezen wordt aan eene der partijen , die daarop het meeste 

 regt heeft , daar hij het soms eenvoudiger vindt er zich zelf meester 

 van te maken, doch in dit opzigt handelt hij slechts als menig despoot 

 van vroegeren en lateren tijd; ja zelfs in de meest beschaafde maat- 

 schappij komt het immers nog wel eens voor , dat procesvoerders meer 

 aan proceskosten moeten betalen , dan de zaak , waarover geprocedeerd 

 werd , waard was. Vallen wij derhalve den moedigen haan niet te 

 hard, maar erkennen wij veeleer in hem het toonbeeld van een onbe- 

 perkt willekeurig gezag als man en vader. 



Wat nu waar is van de hoenders , geldt inderdaad van vele andere 

 dieren, die in familie leven. Dat dit nog van betrekkelijk weinigen 

 met zekerheid is waargenomen, mag wel alleen daaraan worden toe- 

 geschreven , dat de meeste dieren zich , — en om goede redenen , — 

 aan het bespiedend oog van den mensch onttrekken. 



De grond, waarop het gezag berust, hetwelk dieren over hunne 

 18(58. 2 



