IETS OVER VERGELIJKENDE MAATSCHAPPIJKUNDE. 21 



de door haar gelegde eijeren en de daaruit gekomen jongen veilige 

 verblijven te bouwen en voor hunne voeding en opkweeking te zorgen. 

 Met den dood of het verdwijnen der toekomstige moeder houdt ook 

 het doel van het bestaan der overige individu's, die eenen bijenzwerm 

 zamenstellen , op. En dat dit inderdaad zoo is , dat de band , die hen 

 vereenigt, geene andere is dan die merkwaardige , zich op zoo velerlei 

 wijzen in het geheele dierenrijk openbarende aandrift , welke de oorzaak 

 is van de instandhouding der soorten , wordt bewezen door de op- 

 merkelijke omstandigheid, dat, indien in eenen korf de oude koningin 

 gestorven is , op een tijdstip , dat er reeds eijeren en larven in de 

 broedcellen zijn , de bijen niet alleen voortgaan geregeld te arbeiden , 

 zonder dat er zich iets vertoont , dat naar regeringloosheid zweemt , 

 maar dat haar eerste werk ook daarin bestaat eene der larven , die 

 zich anders tot eene gewone werkbij zoude hebben ontwikkeld , tot 

 eene koningin op te kweeken. Zij doen zulks door aan deze uitver- 

 korene een bijzonder voedsel te geven, hetwelk, op eene wijze die 

 wij niet verder verklaren kunnen, een volkomen gevormd wijfje, dat 

 is eene koningin doet ontstaan uit een wezen , hetwelk oorspronkelijk 

 slechts bestemd was eene der vele arbeidsters te worden. 



Er zijn twee klippen, waarvoor men zich, bij de beschouwing der 

 dieren en bij de vergelijking van hunne handelingen met die der 

 menschen , evenzeer wachten moet. Sommigen zijn geneigd al te zeer 

 uit de hoogte op de dieren neder te zien en hen voor weinig meer 

 dan levende werktuigen te houden. Anderen daarentegen, in het 

 tegenovergestelde uiterste vervallende , hellen er toe over om achter 

 elke dierlijke handeling eene menschelijke beweegreden te zoeken. 

 Voor beide klippen moet men zich wachten. Bestaan er onmiskenbare 

 overeenkomsten, er bestaan niet minder onmiskenbare verschillen. 

 Eenige daarvan, voor zoo ver zij het maatschappelijk leven betreffen, 

 zijn in den aanvang dezes aangewezen. Doch niet minder treffend 

 treedt het verschil tusschen mensch en dier te voorschijn , wanneer 

 wij het leven van beiden als individu's onderling vergelijken. Dit 

 behoort echter niet tot de taak, welke de schrijver heeft op zich ge- 

 nomen, en hij neemt derhalve voor ditmaal afscheid van zijne lezers. 



