AAN EENE DUiTSCHE PRINSES. 63 



van een werk te dienen, dat zich het bevattelijk maken van natuur- 

 kennis ten doel stelt. Wanneer wij het bekende Gonversations- Lexicon op 

 den naam van l. euler naslaan, dan vinden wij daar van zijne Lettres 

 a une Princesse et Allemagne vermeld, dat de schrijver het stelsel van 

 leibnitz over de Monaden en de vooraf' bepaalde harmonie daarin 

 bestreden heeft, en dat dit het veld niet was, waarop hij schitteren kon 

 (tiende uitgave, 1852, V, bl. 668). Uit deze uitspraak zou men al 

 ligt vermoeden , terwijl overigens niets over den inhoud van dit boek 

 gezegd is , dat deze wijsgeerige strijd het grootste gedeelte van deze brie- 

 ven uitmaakte. De uitspraken evenwel van een woordenboek , al werd 

 het ook bij duizende exemplaren verspreid , zijn daarom nog niet on- 

 feilbaar, en dat zij het althans hier niet zijn , zou kunnen blijken , 

 wanneer wij de bladzijden tellen wilden , die aan dezen wijsgeerigen 

 strijd zijn toegewijd. Of overigens dit het veld niet was, waarop 

 euler schitteren kon , willen wij onbeslist laten ; om te schitteren was 

 het euler noch hier noch in de overige gedeelten van zijne Brieven 

 te doen ; maar zoo men onpartijdig en onbevooroordeeld de bladzijden 

 leest, die op deze onderwerpen betrekking hebben, zal men er eene 

 bewonderingswaardige helderheid en vooral eene groote mate van ge- 

 zond verstand in opmerken ; misschien geene eigenschappen om , in 

 de schatting van sommigen, op het veld der bespiegelende wijsbegeerte 

 eene goede vertooning te maken. Moge al de Wolfiaansche wijsbegeerte 

 (want van wolf, die de stellingen van leibnitz aannam, spreekt 

 euler meer dan van leibnitz zelven) thans door andere wijsgeerige 

 stelsels vervangen zijn, de monaden heeft men ook nog in onze eeuw 

 onder eenen anderen vorm weder zien te voorschijn komen , en de , 

 met de vooraf bepaalde harmonie zoo eng verbonden , vraag over de 

 vrijheid van den mensch is in onze dagen wel eene oude , maar 

 geene verouderde vraag te noemen. Misschien konden ook de tegen- 

 woordige strijders op het gebied der wijsbegeerte nog veel leeren van 

 hem , wiens bestemming het niet was op dat gebied te schitteren. 



Leonard euler was vooral een wiskundig man. Zijne verdiensten 

 als zoodanig zijn algemeen bekend en erkend, maar het ligt buiten den 

 kring mijner studiën, mij daarover zelf eenig oordeel aan te matigen. 

 Arago zegt van hem: »eüler calculaü sans cffort ctpparent, comme les 



