166 DE WORTELS DER PLANTEN. 



het veel voordeeliger , en de kans van welslagen is veel grooter, wan- 

 neer zij geen paalwortel hebben. Want anders moet men zeer diepe 

 gaten graven om den geheelen wortel uit te nemen , en het is 

 bovendien zeer moeijelijk dien wortel ongeschonden op de nieuwe 

 standplaats in den grond te brengen. Daarom neemt men bij eiken- 

 plantsoen reeds vroeg den paalwortel weg ; er vormt zich dan in plaats 

 van dezen een aantal secundaire wortels , die in den onmiddellijken 

 omtrek van den stam tot eene digte massa bijeen staan, alzoo eene 

 groote oppervlakte hebben, en de aardkluit gemakkelijk bijeen houden, 

 terwijl deze secundaire wortels , aan de uiteinden afgesneden , weder 

 een aantal tertiaire wortels doen ontstaan. 



Overigens worden van dit verschil der wortels onderscheiden nuttige 

 toepassingen in den landbouw gemaakt. Zoo zaait men op denzelfden 

 akker klaver of lucerne , die een diepgaanden penwortel hebben, en 

 rogge, haver of gerst, die niets dan bundels vezelwortels bezitten. De 

 eersten nemen het voedsel uit de diepere lagen van den bodem, de 

 laatsten meer van de oppervlakte. — Evenzoo tracht men ook de uit- 

 putting van den bouwgrond te voorkomen , door in de vruchtwisseling 

 planten met diepgaande penwortels en gewassen met horizontaal onder 

 de oppervlakte voortgaande vezelwortels op elkander te laten volgen. 



Wil men eindelijk zijn huis tegen den wind beschermen , dan plante 

 men boomen met diepe paalwortels , welke aan den storm veel meer 

 weerstand aanbieden , dan die met wortels , welke slechts weinig onder 

 de oppervlakte van den grond groeijen. 



Wanneer men het eerste begin van den wortel in zijne onderscheiden 

 vormen wil leeren kennen , dan moet men dit opzoeken in de kiem 

 van het zaad en in de eerste perioden der kieming. 



Daar vindt men een klein , voor het ongewapend oog dikwijls naauw 

 merkbaar , gedeelte , dat gewoonlijk kegelvormig eindigend en met de 

 punt naar de oppervlakte van het zaad gekeerd, zich begint te ver- 

 lengen en het omhulsel van het zaad verbreekt , zoodra door gunstige 

 omstandigheden het sluimerend leven daarin wordt opgewekt. Dit ge- 

 deelte nu is het eerste worteltje van de jonge plant, want, gelijk men 

 weet, zijn in het rijpe zaad reeds de hoofdorganen van de jonge plant 

 in niet ontwikkelden toestand aanwezig , en in beperkte ruimte is daar 



