WAT HET IS, WAAR HET IS, EN WAT HET DOET. 247 



is een eerste vereischte om gezond te kunnen blijven,- — goed, 

 ruim drinkwater is eene weldaad voor eene stad; — eene weldaad, 

 die niet genoeg op prijs kan gesteld worden. Nooit kan er genoeg 

 lof worden toegezwaaid aan die mannen , die Neerlands hoofdstad 

 eindelijk verlosten van het ellendige Vechtwater om haar het zuivere, 

 gezonde duinwater te schenken. Zien wij dan ook de gedenkstukken 

 der Romeinsche bouwkunst , dan behooren tot de meest trotsche schep- 

 pingen daarvan waterleidingen , bestemd om aan misdeelde steden soms 

 mijlen ver het onontbeerlijke drinkwater toe te voeren. 



Nog verder ging priesnitz ; niet genoeg dat hij het water als het 

 noodigste levensmiddel beschouwde , zag hij er ook het middel in om 

 de kwalen en ziekten te herstellen, die onze ligchamen maar al te vaak 

 teisteren, en de water-geneeskunst (d. i. de geneesmethode met uit- 

 sluitend gebruik van koud water) onder zijne handen gevormd en door 

 dikwijls bekwame adepten verder ontwikkeld en uitgewerkt, nam weldra 

 eene hoofdplaats in onder de verschillende wijzen, waarop de genees- 

 kunde het menschdom tracht te helpen 1 ). Uitgebreider nog is het medi- 

 cinaal gebruik van het water, onder den vorm van de zoogenaamde 

 minerale wateren en minerale bronnen (zie hierover, bladz. 233). Verre 

 van ons het nut te betwisten, dat minerale baden, dat het gebruik van 

 staal- of zwavelwateren b.v. kan hebben bij sommige ziekten, — verre 

 van ons ook , hier eene lans te willen breken ten voor- of ten nadeele 

 der veel meer bestreden water-geneeskunst; wij eerbiedigen elks opinie 

 ten deze en herinneren slechts de oude spreuk : variis modis bene fit , dat 

 wij vrij vertalen zouden: langs verschillende wegen kan men zijn doel 

 bereiken ; — maar toch willen wij een enkel woord zeggen tegen den 

 tegenwoordig algemeenen vorm , waaronder die baden gebruikt wor- 

 den. — Badplaatsen ! wie kent de beteekenis van dat woord niet ? Hoe 

 weinigen zien er over het algemeen eene plaats in om hunne gezond- 

 heid te herkrijgen, hoeveel meer azen op de aankondigingen dier ver- 



') Dat de koudwatcr-geneeskunst niet zoo geheel van nieuwe dagteekening is , 

 maar vroeger ook al aan het koude water heilzame , genezende kracht werd toege- 

 kend , blijkt onder anderen uit eene plaats bij hallek: et aquae frigidae usu nupero 

 febrium maliynarum vehcmentiam remisisse , tcstimonia exstant (ook bestaan er bewij- 

 zen, dat soms door het gebruik van koud water de hevigheid van kwaadaardige 

 koortsen is verminderd). [Elementa Fhysiologiac , tom. VI , pag. 240]. 



