330 MAGIE. 



dienstig is ter verdere genezing van eene gereponeerde ontwrichting. 

 Zij luidt : huat , hanat , huat , ista pista sista domicabo damnaustra. Ge- 

 durende de repositie moet men zingen : mota volta daries dardaries 

 astataries dissunapiter. 



Het omgekeerde van genezen is ziek maken, en de middelen, die 

 den gestoorden welstand des ligchaams kunnen herstellen , kunnen , op 

 eene andere wijze aangewend, eene tegenovergestelde uitwerking te 

 weeg brengen. De toovenaars , maar vooral de heksen , werden dan 

 ook niet zelden beschuldigd van , zoo door hunne tooverformulieren als 

 op andere wijzen, degenen, aan wie zij vijandig waren of tegen wie 

 zij door anderen in het werk werden gesteld, ziek of krankzinnig te 

 maken of zelfs van het leven te berooven. Hier komen wij op het 

 wijde veld der toover-, liefde- en giftdranken. Hoe men zich de bezwe- 

 ringen voorstelde , die iemand tot liefde jegens een ander konden 

 dwingen , kan men uit eene idylle van theocritus en eene van 

 virgiliüs leeren. De Thessalische heksen — Thessalie was in de 

 oudheid bij uitstek het land der tooverij , — waren in het bereiden van 

 allerlei toover- en giftdranken zeer bedreven en kenden er zelfs, 

 waardoor zij , even als in den ouden tijd circe , menschen in dieren 

 konden veranderen. Zekere heksen in Italië verstonden , volgens den 

 kerkvader augüstinus, dit kunstje ook. 



Maar genoeg van die magische kunsten , wier optelling vervelend 

 worden zou. Het gezegde is voldoende om een denkbeeld te geven 

 van den aard der verrigtingen , die tot de Magie werden gerekend te 

 behooren , en wel niet alleen bij de Grieken , maar ook bij andere vol- 

 ken en in latere tijden. 



Wat de Romeinen aangaat, zoo kan ik dan ook volstaan met te 

 zeggen, dat over het algemeen de magie zich bij hen nagenoeg in 

 denzelfden toestand bevond als bij de Grieken. Ook bij hen waren 

 de priesters geene eigenlijke magiers , ofschoon ook zij zich niet zelden 

 met kunsten inlieten , die het geloof aan de magt der goden bij het 

 groote publiek moesten versterken. Van staatswege bestond , gelijk 

 bekend is , bij de Romeinen het aanzienlijk collegie der augurs of 

 vogel-wigchelaars , en de haruspices of waarzeggers uit de ingewanden 

 der geslagte offerdieren maakten wel geen eigenlijk Romeinsch pries- 



