342 MAGIE. 



Dat verschil brengt mij tot de beantwoording der vraag : hoe het 

 geloof aan Magie is ontstaan, of met andere woorden, hoe de Magie 

 zelve ontstond, — eene beantwoording, die ons tevens opheldering 

 zal geven aangaande den eigenlijken aard van de Magie in haren 

 meest oorspronkelijken vorm. Ik kan hier , na het reeds aangevoerde , 

 zeer kort zijn. 



Om te begrijpen, waaraan het geloof aan Magie , als eene voor het 

 gros der stervelingen ontoegankelijke en voor het gewone verstand 

 onbegrijpelijke wetenschap zijn oorsprong te danken heeft, moet men 

 zich in gedachten verplaatsen te midden van een verstandelijk goed 

 georganiseerd , maar zich nog uit den toestand van barbaarschheid ont- 

 wikkelend volk. 



Op de laagste trappen van beschaving is al het denken en stre- 

 ven der menschen gerigt op het verkrijgen van de middelen, waar- 

 door zij aan hunne meest dringende stoffelijke behoeften kunnen voldoen. 

 Later komt de zorg voor de stoffelijke gemakken des levens , die 

 weldra ook behoeften worden, en alle overschietende krachten en tijd 

 ter harer aanschaffing in beslag nemen. Er is dan nog geene plaats 

 voor zuiver verstandelijke werkzaamheid , die of geen ander doel heeft 

 dan het weten en kennen op zich zelve, of waarvan althans het prak- 

 tisch doel verder ligt dan de vervulling van oogenblikkelijke en dade- 

 lijke behoeften. Maar juist die trap van beschaving, waarop men den 

 toestand van eigenlijke barbaarschheid, van wildheid, als ik het zoo 

 noemen mag, te boven is, en de maatschappelijke verhoudingen zich 

 beginnen te vermenigvuldigen en te compliceren , valt zamen met het 

 ontstaan van drie groote ontwikkelingsmomenten , die voor den verderen 

 vooruitgang der beschaving van het grootste gewigt zijn. Het eene is 

 de eerst zeer langzaam ontstaande , maar zich van lieverlede meer en 

 meer uitbreidende verdeeling van den arbeid , waardoor de mensch 

 gedwongen en gewoon wordt aan meer op één punt gerigte onder- 

 zoekingen en proefnemingen , waardoor ten gevolge daarvan ieder be- 

 drijf steeds in volkomenheid toeneemt , en de uitoefenaar van zulk een 



