2 KLEUREN. 



deel daarvan te omvatten en te doorgronden , en aan den anderen kant 

 de noodzakelijkheid om veel te weten van velerlei, voor hem, die in 

 eenig onderdeel der wetenschap vooraan wenscht te gaan en , zij het 

 slechts ééne , belangrijke schrede verder te doen dan zij , die hem ver- 

 gezellen of die vroeger hetzelfde pad hebben bewandeld. Hoe is deze 

 tegenstrijdigheid op te lossen ? Zeker alleen door streng te onder- 

 scheiden tusschen de beoefening eener wetenschap als middel en 

 als doel, tusschen eene studie als jonger en eene als meester, 

 tusschen het verzamelen van kennis der op eenig gebied verkregene 

 uitkomsten, zoo veel en zoo ver als ze op het terrein dat men zelf 

 bewerkt van nut kunnen zijn , en het geheel doorgronden daarvan en 

 van de wegen, die daartoe hebben geleid. Het laatste kan men alleen 

 voor een of hoogstens voor eenige weinige zeer na aan elkander ver- 

 wante onderdeden der wetenschap ; het eerste kan men , met eenige 

 vlijt, voor een aantal dier onderdeden, groot genoeg om in die studie 

 een waarborg te vinden tegen eenzijdigheid en een steun overal waar 

 men dien noodig heeft. 



Zulk eene cursorische, noodzakelijk ietwat oppervlakkige studie van 

 wat voor hem nevenvakken zijn is dus noodzakelijk voor iedereen , die 

 zich met eenigen tak van het weten des menschen bepaaldelijk bezig 

 houdt. Zij moet voor hem voldoende zijn en weldadig, het laatste 

 evenwel slechts zoolang , als hij zich van haren aard en haar doel 

 volkomen bewust blijft, zoolang als bij hem de overtuiging leeft, dat 

 zulk eene studie hem tot niets anders dan tot het verwerken der uit- 

 komsten van anderen geschikt maakt en regt geeft. Verliest hij dit 

 uit het oog, dan kan die kennis, hoe nuttig en noodig zij hem overi- 

 gens ook was, voor hem en, als hij door anderen arbeid zich een 

 grooten naam heeft verworven, ook voor tijdgenoot en nakomeling- 

 schap een onheil worden. 



De geschiedenis der wetenschappen levert een aantal voorbeelden 

 op van het kwaad, gesticht door hen, die het bovenstaande uit het 

 oog verloren, die dus meenden te kunnen beoordeden en veroordee- 

 len wat zij niet volkomen begrepen. Een der sterkst sprekende van 

 die allen vindt men in de verwarring, die göthe stichtte, toen hij 

 meende over het ontstaan der kleuren even gemakkelijk als over de 



