KLEUREN. U 



leven hoogleeraar was te Berlijn en die göthe persoonlijk had ge- 

 kend , verhaalt , dat deze van de NEWTONSche kleurenleer gehoord heb- 

 bende, ook eens iets daarvan wenschte te zien en dus van eenen 

 vriend een prisma ter leen vroeg. Dit werd hem toegezonden; maar 

 hij vergat er gebruik van te maken, totdat, na meer dan een jaar 

 tijds, de eigenaar het deed terugvragen. Toen, om er ten minste 

 iets van te zien, maakte hij het papier los, waarin het gewikkeld 

 was, en zag er door naar een vensterraam, in de verwachting nu al 

 de ruiten fraai gekleurd te zullen zien. Maar in plaats daarvan zag 

 hij, zooals uit het bovenstaande blijkt, dat noodzakelijk het geval 

 moest zijn, slechts de horizontale roeden of de vertikale met kleuren 

 omzoomd, al naardat hij het prisma horizontaal of vertikaal hield. 

 Zie , dat was hem iets ongehoords ! Dat het onverwachte hiervan in 

 zijn begrip kon liggen kwam den grooten dichter niet in den zin, de 

 kleuren ontstonden blijkbaar alleen waar itdas Helle'^ en y>das DunkW 

 aan elkander grensden; zij moesten dus ook door »c?ee Zusammenwir- 

 kung'^ van het lichte en het donkere ontstaan. Hij schafte zich nu een 

 paar prisma's aan , deed daarmede een gro ot aantal waarnemingen en 

 proefnemingen, alle evenwel subjectief, dat is hier : door er door heen 

 te zien , waarvan de uitkomsten , voor zoover zij tot het gebied der 

 physika behooren, dus niet door eene bijzondere werking in het ge- 

 zigtsorgaan werden voortgebragt of gewijzigd, met de NEWroNsche 

 kleurenleer volmaakt overeenstemden. Door eene allerzonderlingste 

 logika zag hij echter in die uitkomsten niets anders dan zoovele be- 

 vestigingen van zijne geliefkoosde Chiaroscurotheorie , en eindelijk 

 gaf hij een dik boek ))zur Farhentheone'^ uit, waarin hij zijne proeven 

 beschreef en zijne theoriën in veelal zeer bloemrijke en gezwoUene 

 bewoordingen uiteenzette, en dikwijls met eene grofheid, die men van 

 een man als hij niet verwachten zou, niet alleen newton's gevolg- 

 trekkingen tegensprak, maar ook diens proefnemingen, welke hij 

 waarschijnlijk nooit had herhaald, door allerlei kunstgrepen trachtte in 

 waarde te verminderen ^). Dit boek maakte in Duitschland evenwel groo- 



') Hot is niet vel mogelijk om van göthe's theorie, anders dan zeer oppervlakkig, 

 een denkbeeld te geven, zonder in groote uitvoerigheid te vervallen. Om ann dit 



