VAN HET MENSCHELlJIv GESLACHT, 135 



Het spreekt wel van zelf, dat ik hier niet kan treden in eene 

 beoordeeling der door lepsius , bünsen en anderen verkregene resul- 

 taten. Al liet de ruimte mij dit toe , zou ik mij daartoe toch ten 

 eenemale onbevoegd rekenen. Is het mij echter veroorloofd mijn 

 gevoelen over dit punt uit te spreken, voor zoover ik mij daarover 

 eene opinie heb kunnen vormen, dan zou dit het volgende zijn. 

 Vooreerst, dat die resultaten mij toeschijnen een zeer hoogen graad 

 van waarschijnlijkheid te bezitten, en de tegenwerpingen, die er 

 tegen gemaakt zijn, mij niet afdoende voorkomen, — wel te ver- 

 staan alleen voor zoo ver de chronologie de tijden na den zoo 

 even genoemden menes belangt. Maar vervolgens ook , dat de 

 chronologie van het tijdperk vóór menes hoogst onzeker en zelfs 

 niet bij benadering eenigzins naauwkeurig te bepalen is. Vooral 

 moet ik opkomen tegen alle pogingen om met eenige aanspraak op 

 naauwlceurigheid den tijd te bepalen , dien de Egyptenaren noodig 

 zouden gehad hebben om uit den primitiven toestand van ruwheid 

 te komen tot dien trap van maatschappelijke ontwikkeling , op wel- 

 ken zij stonden ten tijde van menes Ik ontken natuurlijk niet, dat 

 de Egyptenaren daartoe tijd, en betrekkelijk langen tijd, verschei- 

 dene eeuwen, hebben behoefd *); maar ik ontken de mogelijkheid 

 om te bepalen, hoe lang die tijd ten naastenbij moet zijn ge- 

 weest. Indien iemand beweerde , dat hij zestienduizend jaren heeft 

 moeten duren en een ander van oordeel was, dat drieduizend jaren 

 tot die ontwikkeling voldoende waren, zie ik niet in, op welke gron- 

 den een derde tusschen die beiden eene afdoende uitspraak zou kun- 

 nen wagen. Alles hangt hier af van de kennis van den primitiven 

 toestand des menschdoms, waarvan wij niets weten, en van de be- 

 kendheid met al de omstandigheden, onder welke de Egyptenaren 



') Men stelt zich doorgaans het aantal menschengeslachten , die gedurende een 

 zeker betrekkelijk lang tijdperk geleefd hebben, veel te groot voor en maakt zich 

 dien ten gevolge een te hoog denkbeeld van de snelheid , waarmede de beschaving 

 gedurende zulk een tijdperk zal zijn vooruitgegaan. Men bedenke echter, dat wan- 

 neer men de zesduizend jaren , die volgens de gewone tijdrekening vervlogen zouden 

 zijn sedert het eerste ontstaan des menschdoms, verdeelt in leeftijden van 100 jaren, 

 er in dat in ons oog zoo lange tijdsverloop slechts 60 zoodanige leeftijden elkander 

 hebben opgevolgd. 



