HET landschap; 



F. W. VAX EEDEN, 



I. 



Drie verschillende toestanden kenmerken de betrekking van den 

 raenscli tot de natuur. — De mensch in zijne grootste ruwheid, slechts 

 levende om te eten, te drinken en zich te vermenigvuldigen, die alles, 

 wat het vervullen dier behoeften in den weg staat, eene doodelijke 

 vijandschap heeft toegezworen , deze mensch is geheel in de magt der 

 natuur , — is slaaf der natuur. 



Wanneer de eerste behoeften des levens vervuld zijn en de mensch 

 door zijn arbeid de magt van honger en gebrek voor een wijl heeft 

 weten te beteugelen , dan worden deze vijanden vervangen door eene 

 niet minder geweldige vijandin, de verveling; — en de zucht naar 

 afleiding , naar nieuwe genietingen begint zich te openbaren. De 

 mensch ziet rondom zich om voedsel te vinden voor zijne weetgierigheid 

 en stof voor meerderen arbeid; hij leert de natuur beter kennen en die 

 kennis toepassen in zijn dagelijksch leven. Hij sluit een verdrag met 

 zijne vijanden en zijne hartstogten en begrijpt de waarde van matig- 

 heid , orde en vrede. In dit tijdperk is hij bondgenoot der natuur. 



Als echter de werkkring der gedachten zich uitbreidt en de mensch 

 inziet , dat zijn bondgenootschap met de natuur slechts eene tamelijk 

 goede orde van zaken doet geboren worden en zijn rusteloos streven 

 slechts ten halve voldoet; als daarenboven de nood hem dwingt, telkens 



