HET LANDSCHAP. 211 



wezigheid van zoo vele vreemdsoortige, niet duidelijk zigtbare voor- 

 werpen, waarvan het onzeker is, of zij van plantaardigen of van 

 dierlijken oorsprong zijn, dit alles vervult ons met onrust en angst; 

 wij gevoelen ons in pijnlijke afhankelijkheid en gevangenschap en 

 zoeken reikhalzend een uitweg uit dit heiligdom der plantenwereld. 



Hoe verandert deze stemming , wanneer wij op eene opene plek 

 in dat woud een breeden stroom zien , ingesloten door den don- 

 keren boschrand en waarin zich een sierlijk overhangende palm- 

 boom spiegelt. Hier uit zich weder het verhevene, maar kalmer, 

 plegtiger dan in de romantische bergstreken. Ginds treft ons het 

 scherpe en hoekige der vormen , de tegenstelling van horizontaal en 

 verticaal, zigtbaar in den loodregten stand der rotsen tegen den bodem 

 en van de stammen der pijnboomen tegen hunne takken ; hier is alles 

 meer gewelfd , meer door kromme lijnen begrensd , in zachte tegen- 

 stelling met het watervlak ; ginds valt de naauw ingesloten stroom met 

 hoekige wendingen van rots op rots, hier vliet hij in breede bedding 

 met kleine golfjes geleidelijk voort. Ginds wekt de natuur tot 

 krachtige werkzaamheid, hier bezielt zij den mensch met vromen 

 ernst en voert hem tot stille overpeinzing. Bij het oorverdoovend 

 geraas van den bergstroom worden helden gevormd , volken bewogen 

 en koningrijken gesticht, bij het plegtig ruischen der breede rivieren 

 ontwaakt het godsdienstig bewustzijn en leidt tot aanbidding van hoo- 

 gere, alles besturende magten. Ginds is de plaats van heecui.es en 

 THESEUS roem, hier zien wij sakontala met hare vriendinnen in het 

 heilige woud. 



Niet minder dan tusschen de kale rotsen of in het digte woud 

 overvalt den mensch een gevoel van sombere verlatenheid in de barre 

 steppen, woestijnen, moeraslanden en heiden, waar niets dan de 

 vale bodem en de onmetelijke hemel het oog mag treffen. De on- 

 vruchtbaarheid en onbewoonbaarheid dier streken , de oneindige ruimte , 

 die hem omgeeft, het gemis van alle voorwerpen, die aan den mensch 

 herinneren, doet hem zijne minderheid en afhankelijkheid tegenover 

 de natuur gevoelen. In deze streken beseft hij , dat eene vijandige 

 magt hem elk oogenblik met dood en vernietiging bedreigt. Nergens 

 vindt hij eene schuilplaats om de woede der stormen en onweders 



14* 



