HET LANDSCHAP. 219 



weelderige bergen van Abyssinië steeds ruwe negers in hutten 

 gewoond hebben. Niet in het rijk gezegende Sicilië , maar op den 

 steenachtigen onvruchtbaren bodem van Attica werd de eerste grond 

 gelegd voor de alles overwinnende magt van ons werelddeel , en mis- 

 schien is er een verband tusschen Italië's lagchende natuur en de 

 vele ondeugden , die zijne anders zoo ontwikkelde bewoners hebben 

 ontsierd. Ja zelfs thans nog ziet men, waar zich in de heerlijkste 

 oorden der wereld een beschaafd menschenras vestigt, dit allengs 

 achteruitgaan, in geestkracht en kennis verslappen en overgaan tot 

 eene verdorvenheid, die erger is dan de dierlijke, maar eenvoudige 

 natuur der wilden. Vooral de tropische gewesten zijn nog steeds 

 moeijelijk genaakbaar voor onze beschaving. Bij den schitterenden 

 plantengroei, bij die altijd groene landschappen ontbreekt de krach- 

 tige , zuiver gevoelende mensch. Schoonheidsgevoel en geestkracht 

 veranderen daar in zinnelijkheid en onverschilligheid, en het spreek- 

 woord blijft waar , dat niemand ongestraft onder palmen wandelt. 

 Ware dit niet zoo, dan zou Java thans niet meer eene Nederlandsche, 

 maar Nederland misschien eene Javaansche bezitting zijn. Hoe mil- 

 der natuur , hoe wilder bewoners. 



Hoewel het niet is uitgemaakt , of onze beschaving geschikt is voor 

 alle klimaten en bestemd om de gansche aarde te vervullen , zien wij 

 toch de onmiskenbare bewijzen van hare overwinnende magt. De 

 hervorming , die wij de menschelijke periode der natuur kunnen noe- 

 men , gaat onafgebroken voort. Wie in ons werelddeel een luchtje 

 wil scheppen in de vrije natuur, moet zich begeven naar de steppen 

 van Rusland, de moerassen van Hongarije, de toppen der Alpen en 

 Pyreneën, of in de eenzame fiords van Noorwegen, die huiverig 

 kalme inhammen, waar het altijd stille water bijna geheel door lood- 

 rcgte rotsen is ingesloten. 



Maar die vrijheid der natuur, evenals die der wildernissen in andere 

 werelddeelen moge voor onze verbeelding iets aanlokkelijks hebben , 

 in de werkelijkheid zou zij ons niet meer behagen, niet meer zijn 

 overeenkomstig onze behoeften. Die vrijheid der wildernis is slechts 

 schijnbaar en de tallooze gevaren , waaraan zij ons bloot stelt , brengen 

 ons terug tot een gevoel van afhankelijkheid. Wordt de beschaafde 



