HET LANDSCHAP. 237 



natuur en van hare wetten. Niet het geduldige doek en de gehoor- 

 zame verwen zijn hun materieel, maar de stugge bodem en de altijd 

 veranderende plantenwereld. Niet onmiddellijk kunnen zij over de 

 waarde hunner schepping oordeelen, maar eerst na eenige jaren, als 

 het geboomte zich behoorlijk heeft ontwikkeld; ja zij moeten zorgen, 

 dat hun meesterstuk , in weerwil van die gedurige verandering , een 

 meesterstuk blijft. Het formeren van landschappen is eene kunst, eene 

 schoone kunst , de laatste , die tot volmaking kwam en welligt de moei- 

 jelijkste, reusachtigste en ondankbaarste van alle. Het is daarom niet 

 te verwonderen, dat zoo weinigen slechts in deze kunst een meester- 

 stuk hebben geleverd , wanneer geen oorspronkelijke rijkdom der na- 

 tuur hun te hulp kwam. Doch hoewel er schaars een repton of 

 een pücjcler muskaü optreedt, zoo worden de werken van beiden 

 toch meer algemeen bekend en bewonderd. Het meerdere reizen, 

 het aanschouwen van verhevener natuurtafereelen veredelt den alge- 

 meenen smaak en maakt het voor ingebeelde kunstenaars hoe lan»er 

 hoe moeijelijker, voor hunne geestlooze voortbrengsels bijval te vinden. 



Onze kunstlandschappen hebben voor ons geen geringer beteekenis 

 dan de oorspronkelijke natuur voor onze voorvaderen , en daar wij ons 

 eigenlijk dagelijks daarin bewegen, zijn zij voorzeker onze aandacht 

 waard. Lusthoven zijn er geweest reeds voor duizenden van jaren ; 

 maar vroeger slechts bij uitzondering, terwijl zij thans werkelijk een 

 kenmerk zijn van het landschap der beschaafde wereld. Vroeger uit- 

 sluitend in het bezit der vorsten en^ daardoor wereldberoemd, liggen 

 zij thans binnen het bereik van den minsten burger , en geene stad van 

 eenig belang , die niet hare sierlijk aangelegde plantsoenen bezit. 



De drie kenmerkende vormen van het oorspronkelijk landschap vin- 

 den wij, hoewel minder krachtig, in ons kunstlandschap weder. De 

 mijlen uitgestrekte , trotsche parken vertegenwoordigen de romantische , 

 de bevallige buitenplaatsen de idyllische natuur , terwijl de afgemetene 

 alleen voor bloemen bestemde ruimten in de onmiddellijke nabijheid 

 der woningen de blijken dragen van den onbepaalden invloed des 

 menschen. 



Het park is de verwezenlijking van eene grootsche gedachte. Het 

 stelt eene wildernis voor, maar eene veredelde, van onreine bestand- 



