VAN JAN SWAMMERDAM. 137 



privatum Amstelaedamense , waarin naast den hoogleeraar in de anatomie 

 gerard blasius, de geneesheer van het gasthuis M. slade, de genees- 

 heer der O. I. Compagnie e. veen, een praktisch medicus uit Goes 

 d. ruych , twee practici uit Amsterdam quina en boddens , een doctor 

 uit Lubeck cordes , twee studenten in de medicijnen waren opgenomen. 

 Die twee studenten waren j. swammerdam en d. godtke uit Dantzig. 

 Aan 't meest werkzame lid dier vereeniging uit de 17e eeuw — van 

 gelijke beweging als de onze — de dankbare hulde van het nageslacht 

 te kunnen brengen — ziedaar een voorrecht, dat ons Genootschap niet 

 hoog genoeg kan waardeeren. Niet hoog genoeg , omdat swammerdam's 

 verdiensten jegens de geneeskundige wetenschap hem reeds lang op de 

 erkentelijkheid van al hare beoefenaren aanspraak gaven, 't Is waar, 

 swammerdam werd medicinae doctor , meer om des lieven vrede wille , 

 dan uit liefde voor de kunst der medicijnen ; 't is waar , dat zoo hij 

 ooit practijk heeft uitgeoefend — 't geen mij meer dan twijfelachtig 

 schijnt, — hij een "médecin malgré lui" zal geleken hebben; het is 

 meer dan waarschijnlijk, dat de practici uit zijn tijd vrij laag op hem 

 zullen hebben nedergezien; maar het is niet minder waar , dat men bij 

 niemand zijner tijdgenooten zulke heldere denkbeelden vindt over de 

 behoeften en de leemten der geneeskundige wetenschap. Voor zijn oog 

 lag reeds toen de weg volkomen scherp afgebakend , langs welken hare 

 beoefening moest plaats hebben. Kennis van den bouw en de verrichtingen 

 van het levend dierlijk en menschelijk lichaam waren de paden , waar- 

 langs die weg gebaand moest worden. Zelfstandige waarneming, 

 grondig onderzoek en wel overlegde proefneming, geene speculaties in 

 de studeerkamer , de eenige betrouwbare leidsvrouwen op dat pad. Hij 

 was medicus , maar het vertrouwen in het vermogen der artsenijen 

 om ziekten weg te nemen , miste hij. Toen op het laatst van zijn leven 

 zijn geneesheeren bij hem aanhielden dat hij geneesmiddelen zoude ge- 

 bruiken, "wilde hij niet, en dwong zijne raadslui op te houden door 

 zijn stilzwijgen". Wel geloofde hij , dat de geneesheeren, "indien zij maar 

 een klaar en onderscheidelijk begrip hadden zoo van het maaksel van 

 ons lichaam als van de beweging van zijn vochtigheden ende zoovoorts, 

 dat zij dan ook wel uitvoeriglijk de onorder dezer deelen zouden kunnen 

 herstellen. Maar," zoo vervolgt hij, "deze heeren zijn zeer ongelukkig 

 hieromtrent , en ze worden haast gedurig , omdat ze niet wel geredeneer d 

 hebben, met tegenstrijdige uitwerkingen gestraft!" Gulden woorden in- 

 derdaad , die nog voor onze dagen , wellicht voor altijd, van kracht blij ven. 



