144 DE TWEEHONDERD JARIGE STERFDAG 



"geplaatst aan het slot van zijn in 1669 verschenen Historia generalis 

 "insectorum , toont hij aan dat de zintuiglijke waarneming wel is waar 

 "de grondslag van al onze kennis is, maar tevens "dat, wanneer wij 

 "onze zinnen wel gebruiken, de onzienlijke dingen uit de zienlijke 

 "bekend kunnen worden." Zijn geheel wetenschappelijk leven is eene 

 "toepassing van dien grondregel, die in onze dagen door elk wijsgeerig 

 "natuur-onderzoeker gevolgd wordt , maar die in de dagen van swam- 

 "merdam, toen boekengeleerdheid, autoriteitsgeloof en dialectiek nog 

 "den boventoon voerden, aan velen een soort van ketterij toescheen. 

 "Op het gebied van de natuur-historische wetenschappen, bepaaldelijk der 

 "entomologie , trad swammerdam als hervormer op en wierp vele sedert 

 "de tijden van aristoteles algemeen als waarheid gehuldigde dwalingen 

 "omver, om daarvoor de eenvoudige, door werkelijk onderzoek ver- 

 "kregen uitkomsten en de daaruit> afgeleide gevolgtrekkingen in de 

 "plaats te stellen. De duistere, half mystieke voorstellingen, samen- 

 "gevat in het woord "metamorphose" , werden , al behield men ook 

 "gemakshalve het woord, vervangen door die eener voortgaande "ont- 

 "wikkeling". 



"Al onttrok deze zich ook grootendeels aan het lichamelijk oog , het 

 "verstands-oog volgde haar en vulde de gapingen aan , die de recht- 

 "streeksche waarneming der feiten openliet. Even als voor het groote 

 "meerendeel der hedendaagsche natuurvorschers , was voor swammerdam 

 "niet het zijn maar het worden der organische wezens hoofdzaak. 



"Genie zonder eene levendige verbeelding is onbestaanbaar. Maar 

 "deze kan op een dwaalspoor leiden, wanneer zij niet door het orde- 

 "nend verstand in teugel wordt gehouden. In al zijn wetenschappelijk 

 "werk heeft swammerdam bewezen, dat hij dit meesterschap van 

 "het verstand over de verbeelding zorgvuldig wist te handhaven. 

 "Nergens stoute sprongen, overal de controle der waarneming; maar 

 "wat hij uitnemend verstond, dat was om de door de waarneming 

 "geleverde en door het geheugen bewaarde voorstellingen onderling te 

 "vergelijken, te verbinden, en zoo tot hoogere algemeene waarheden 

 "op te klimmen. Men herkent dit in verscheidene zijner geschriften, 

 "o. a. in zijne classificatie der insekten in vier orden, eene classificatie 

 "die, met eene kleine wijziging, nog in onze tegenwoordige insekten- 

 " stelsels wordt terug gevonden. 



"En toch eindigde die levendige verbeelding, zonder welke hij niet 

 "zooveel voortreffelijks had kunnen voortbrengen, gepaard aan eene 



