VAN JAN SWAMMERDAM. 145 



"groote gevoeligheid des gemoeds, die haar zoo dikwerf vergezelt , met 

 "den geaialeu natuur-onderzoeker diep ongelukkig te maken! 



"De ondervinding leert dat, hoe samengestelder , kunstiger en gevoe- 

 "liger een werktuig is, het ook des te eer aan storing is blootgesteld. 

 "Werp een hamer en een uurwerk te gelijk op den bodem , en de hamer 

 "blijft wat hij was, terwijl het uurwerk zijn regelmatigen gang ver- 

 biest of stilstaat. Maar helaas, de ondervinding leert ook dat het- 

 zelfde van de arme menschheid geldt, en dat het juist de meest genia- 

 "len onder haar zijn, wier fijne en teedere organisatie hen meer dan 

 "anderen blootstelt aan den verschrikkelijksten vijand dien de mensch 

 "heeft: den waanzin. Ik wijs hier op twee der beroemdste tijdgenoo- 

 "ten van swammerdam , twee der grootste geniën die ooit bestaan heb- 

 "ben: christiaan huygens en isaac newton. Bij hen bestond de toe- 

 stand, dien men als een soort van waanzin kan duiden , slechts korten 

 "tijd. Maar swammerdam, hun evenknie, zij het dan ook op eengeheel 

 "ander gebied, de eenmaal zoo scherpzinnige natuuronderzoeker, de 

 "heldere denker, verviel tot godsdienstige dweeperij , en was van dat 

 "oogenblik af voor de wetenschap verloren. 



"Eenmaal in dien toestand gekomen, begon hij met verachting op 

 "zijn eigen levenswerk neder te zien. Toen schreef hij het laatste zijner 

 "bij zijn leven in druk verschenen geschriften: Ephemeri vita ofAfbeel- 

 u dingh van 's menschen leven. Ik ken geen zonderlinger boek en tevens 

 "geen dat eenen zoo pijnlijken indruk maakt. Wanneer men het leest, 

 "dan staat men telkens voor een psychologisch raadsel. Het is als het 

 "ware geschreven door twee geheel verschillende personen: den nog 

 "altijd even voortreffelijken natunronderzoeker en zijn daemon, den 

 "mystieken dweeper. 



"Vijf jaren later werd de arme ongelukkige man door den dood van 

 "zijn lijden verlost. Eeeds lang had hij bijna geen omgang meer gehad 

 "met zijne vroegere vrienden en vakgenooten. Nu was hij verdwenen. 

 "Wel herinnerden eenigen hunner zich zijner nog, hoe hij in zijnen 

 "goeden tijd "zoo subtiele anatomiën van kleine gekorvene dierkens 

 "maakte , dat niemand hunner het hem na kon doen." Ook waren 

 "eenige weinig omvangrijke geschriften in druk verschenen, waarin 

 "hij de vruchten van een gedeelte van zijnen arbeid had nedergelegd. 

 "Men wist dat dit niet alles was, dat hij veel meer in manuscript en in 

 "teekening had achtergelaten. Doch waar was dit? Verdwenen, misschien 

 "tot stof vergaan , evenals het lichaam van den armen lijder zelven. 



10 



