190 HET SPIRITISME EN DE NATUURWETENSCHAP. 



dat zij , voornamelijk door het bekende "medium" slade en door den 

 biologist "professor hansen", verschijnselen hadden zien voortbrengen, 

 die na rijp onderzoek aangaande de volkomen werkelijkheid daarvan 

 hen overtuigd hadden, ten volle en onvoorwaardelijk overtuigd, van 

 het recht van bestaan der spiritistische feiten en begrippen. 



De belangrijkheid van zulke getuigenissen van zulke geleerden valt 

 niet te ontkennen. Geen echt natuurkundige, wien het om waarheid 

 en niets dan deze te doen is, kan, meen ik, ze vernemen zonder daar- 

 door te worden aangespoord om nogmaals , zoo ernstig en onpartijdig 

 als hem dit maar immer mogelijk is, na te gaan wat hem noopt om 

 steeds aan zulke feiten alle geloof te blijven weigeren. Is het mogelijk 

 aan te nemen, zoo vraagt hij zich zelven af, dat crookes en zöllner 

 beide, om van de anderen niet te spreken, bij hun zoo lang voort- 

 gezet en zoo nauwlettend uitgevoerd onderzoek, zich voortdurend en 

 ten eenemale bedrogen hebben? En dan merkt hij op, als hij de 

 geschiedenis van de ontdekkingen des eersten nagaat, hoe deze daarbij 

 steeds onmiskenbaar blijken heeft gegeven van genialiteit, meer dan 

 van logischen redeneertrant, van scherpzinnigheid en volharding 

 bij zijn onderzoek , meer dan van helderheid der hem daarbij leidende 

 begrippen. En de aangehaalde geschriften van den tweeden door- 

 lezend , wordt hij getroffen door het feit dat deze . . . eene theorie 

 voorop stelt. Zöllner acht het mogelijk om de werkelijkheid der meest 

 verbazende "spiritistische" verschijnselen te verklaren , ze met de ge- 

 wone in verband en dus in overeenstemming te brengen, met behulp 

 van de zoogenaamde "vierde dimensie". Wat men door deze laatste te 

 verstaan heeft, doet hier minder tot de zaak, en ik mag mij dus ont- 

 slagen rekenen van de zeker niet gemakkelijke taak om dit den lezer 

 duidelijk te maken. Genoeg zij het hier daarvan te zeggen, dat naar 

 ik meen niemand haar voor meer dan een afgetrokken begrip kan hou- 

 den , eene mathematische conceptie , waarvan de realiteit nog moet 

 bewezen worden. Of nu het spiritisme veel kan winnen door eene poging 

 om het met die conceptie in verband te brengen, is voor een onbe- 

 vooroordeelde niet recht duidelijk. Toch schijnt zöllner daaraan zeer 

 veel gewicht te hechten. Althans zoodra dit verband voor hem een uit- 

 gemaakte zaak is , werpt hij alle verdere behoedzaamheid en twijfel over 

 boord, en voert als feitelijke bewijzen voor de werkelijkheid van spi- 

 ritisme en magnetischen invloed aan , wat even goed lijnrecht tegen- 

 overgesteld zou verklaard kunnen worden. 



