HERINNERINGEN AAN DE VELU WE. 199 



Metod was de eeuwige Maat der dingen , zigtbaar in den sterrenhe- 

 mel, in het op- en ondergaan der zon, in de afwisseling van de jaar- 

 getijden, in het menschelijk leven en de vormen der geheele natuur. 



Dat innige geloof in een e Magt, die alles met juistheid heeft afge- 

 meten, bezielde het geheele leven onzer germaansche voorvaderen. In 

 hunne bijeenkomsten in de gewijde bosschen waren godsdienst en maat- 

 schappij als tot één geheel zaamgeweven, gelijk bij de Grieken godsdienst 

 en schoonheidsgevoel. Zij hadden veel strenger begrippen van zedelijk- 

 heid dan hunne romeinsche en christelijke vervolgers. Tacttus en bonifa- 

 cius blijven daarvan de onwrikbare getuigen. Sedert de wereldheerschappij 

 der Romeinen is de menschheid eigenlijk zedelijk achteruit gegaan. 



Ook hier fluistert de wind zoo raadselachtig door de hooge, donkere 

 boomen , over het graf van leonore , en vraagt : Wat is waarheid ? — en 

 de vriendelijke maagdepalm in het gras , met hare donkergroene glan- 

 zige blaadjes en zachtblaauwe , vijfdeelige bloemkroon geeft ons ant- 

 woord, en wijst ons troostvol op de Eeuwige Maat der dingen, die door 

 geen wereldheerschappij kan worden verstoord. 



Wederom zijn wij op de heide. Achter ons ligt het donkere bosch 

 van Staveren ; links , zeer in de verte , zien wij de boomrijke heuvelen 

 van Hoog-Soeren , regt vóór ons de oude kerk van Grarderen , een hoog 

 punt, dat uren in den omtrek in het oog valt; regts een onafzienbare 

 donkere boschrand. Dat zijn de bosschen van Speulde, Sprielt en Put- 

 ten , een woud-oppervlakte van ruim 1600 bunders. Daarheen leidt 

 onze weg. 



Het karakter van deze bosschen verschilt zeer van die , welke wij 

 tot nu doorwandeld hebben. Het bosch zelf, nu en dan afgebroken 

 door heidevlakten , ligt op een heuvelachtigen grond. De holle zandweg , 

 meestal lager dan het bosch, is zoo smal, dat twee wagens elkander 

 slechts op enkele plaatsen kunnen voorbijrijden. De boomen zijn niet 

 hoog, zeer oud; eiken, maar ook veel beuken, lijsterbessen, hulsten, 

 sleedoorn, wild door elkander groeijende, krom en van onderen op 

 vertakt, dikwijls schilderachtige groepen vormend, doch niet digt op 

 een en daarom zelden schaduwrijk. Tusschen de boomen groeijen hooge, 

 rijkbloeijende heidestruiken , gele brem , boschbessen , vossebessen en 

 bramen. De heide heeft de overhand. Overal ziet men haren rozerooden 

 gloed met de wiegelende gele 'pluimen van den windhalm tusschen het 



