DE METHODE DEK NATUURWETENSCHAP. 229 



Men heeft in de natuurwetenschap tweederlei elementen te onder- 

 scheiden : het beschrijvende en het verklarende. Op elk onderdeel van 

 dit gebied zijn beide elementen aanwezig, doch in zeer verschillende 

 verhouding. Met het oog hierop onderscheidt men beschrijvende en 

 verklarende natuurwetenschappen. In de eersten worden de voorwerpen 

 der natuur , zooals zij zich vertoonen , beschreven en afgebeeld , met 

 elkander vergeleken en naar hun graad van verwantschap in systema- 

 tische orde gerangschikt. Zoo wordt in de meeste onderdeelen der 

 planten-, dier-, aard- en delfstof kunde gearbeid. Bij de verklarende 

 natuurwetenschappen moet ook een nauwkeurige waarneming en be- 

 schrijving der verschijnselen in de eerste plaats geschieden, doch daar- 

 mede is de taak van den onderzoeker op verre na niet afgeloopen. 

 Hij moet de samengestelde verschijnselen , die de natuur hem te aan- 

 schouwen geeft , in haar eenvoudigste bestanddeelen ontleden ; en van 

 de laatste , uit welker samenvoeging en verbinding de eerste ontstaan , 

 moet hij de oorzaken opsporen. Onder de oorzaken verstaat hij dan de 

 verschijnselen, welke aan de onderzochte voorafgaan en ze met nood- 

 wendigheid te voorschijn roepen. Het zoeken naar het oorzakelijk ver- 

 band der verschijnselen kenmerkt derhalve de zoogenaamd verklarende 

 natuurwetenschappen, waartoe de sterrenkunde, de natuurkunde in en- 

 geren zin, de scheikunde en de leer der levenverschijnselen van plan- 

 ten en dieren gerekend worden. 



Wij zullen geen poging doen om de vraag te beantwoorden , of ver- 

 schijnselen, die door het causaalverband verbonden zijn, in een andere 

 betrekking tot elkander staan als die , welke toevallig samengaan ; 

 dan of het "nadat" en het "omdat" slechts in graad, niet in hoeda- 

 danigheid verschillen , zoodat het laatste op een voortdurende opeenvol- 

 ging, het eerste op een samengaan in enkele gevallen wijst. Of m. a. w. 

 het causaalverband inderdaad in de natuur voorhanden, of slechts 

 een aanschouwingsvorm is , waarin de menschelijke geest , krachtens 

 zijn bewerktuiging, de verschijnselen moet opvatten. Ik wil er slechts 

 op wijzen, dat ook in het dagelijksch leven een scherp onderscheid 

 gemaakt wordt tusschen toevallig en noodwendig samengaan van ver- 

 schijnselen, dat ieder weet wat onder oorzaken en gevolgen verstaan 

 moet worden. 



Met het aanbreken van den morgen opent onze dienstbode de blin- 

 den onzer huiskamer. De eerste zonnestraal dringt binnen , en onmid- 

 dellijk daarop slaat de pendule, die zich in het vertrek bevindt, zes 



